تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
لا جُناحَ عَلَيْکُمْ إِنْ طَلَّقْتُمُ النِّساءَ ما لَمْ تَمَسُّوهُنَّ أَوْ تَفْرِضُوا لَهُنَّ فَرِيضَةً وَ مَتِّعُوهُنَّ عَلَى الْمُوسِعِ قَدَرُهُ وَ عَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ مَتاعاً بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُحْسِنِينَ (236)
ترجمه
نيست گناهى بر شما اگر طلاق دهيد زنان را ماداميکه نزديکى نکرده باشيد با ايشان و مقرر ننموده باشيد براى آنها مهرى را و بهره‌مند کنيد ايشانرا بر توانگر است باندازه خود و بر تنگ دست است باندازه خود بهره‌مند نمودنى بخوبى که حق است بر نيکوکاران.
تفسير
هرگاه مرد طلاق دهد زن خود را در صورتى که نه دخول نموده باشد باو و نه مهرى معين کرده باشد براى آنزن معصيت کار نيست و مهر هم نبايد بدهد ولى اگر دخول کرده باشد و مهرى معين ننموده باشد بايد مهر المثل بدهد و اگر دخول نکرده باشد و مهر تعيين شده باشد بايد نصف مهر را بدهد لذا کلمه او در اين آيه يا بمعنى الا است يا بمعنى واو است و در صورت اول که مفروض است در آيه شريفه بايد مرد بهره برساند از مال خود بزن بحسب حال خود از غنى و فقر و يسار و اعسار مانند درهم يا دينار يا دابه يا لباس يا انگشترى و امثال اينها و بنظر حقير اگر ضمنا ملاحظه حال و شئون زن را هم بنمايد بهتر است تا متاع بمعروف شود که شرعا و عرفا پسنديده باشد به اين معنى که ملاحظه شود از چنين مردى بچنين زنى چه شايسته است عطا شود آنرا عطا نمايد در کافى و عياشى از حضرت صادق (ع) روايت نموده است که پرسيدند از مردى که عيال خود را طلاق ميدهد بايد متعه بدهد فرمود بلى آيا دوست ندارد از محسنين باشد آيا نميخواهد از متقين باشد و در تهذيب از آنحضرت روايت شده است که فرمود همانا متعه مطلقه واجب است و از حضرت باقر (ع) روايت نموده که پرسيدند مرد ميخواهد زن خود را طلاق بدهد پيش از دخول فرمود بايد متعه بدهد پيش از طلاق و ذيل اين آيه را تلاوت فرمود و از حضرت کاظم (ع) عياشى نقل نموده که پرسيدند از مطلقه که چه قدر بايد متعه باو داده شود فرمود بقدر تمکن شوهرش و در کافى از حضرت صادق (ع) روايت نموده است که بايد مناسب با شأن زن باشد و ملاحظه اقران او شود و اين مؤيد نظر حقير است و در فقيه روايت شده است که غنى بايد خانه يا غلام بدهد و متوسط بايد
جلد 1 صفحه 299
لباس بدهد و فقير درهم يا انگشترى و روايت شده است که اقل متعه روسرى و مانند آنست و در بعضى روايات تصريح شده که بهر اندازه که وسع مرد باشد و شايسته و لايق بود احسان نمايد چون در چنين موقعى زن سرشکسته ميشود و با هم و غم زيادى بخانه بر- ميگردد و مورد شماتت دشمنان خواهد شد خداوند کريم است و حيا ميفرمايد و اهل حيا را دوست دارد همانا گرامى‌ترين شما کسانى هستند که اکرامشان نسبت بزنانشان زيادتر است و بعضى تماسوهن بضم تا و الف در اين آيه و آيه بعد از اين قرائت نموده‌اند و قدره بسکون دال هم قرائت شده است.