اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لا جُناح‌َ عَلَيکُم فِيما عَرَّضتُم بِه‌ِ مِن خِطبَةِ النِّساءِ أَو أَکنَنتُم فِي أَنفُسِکُم عَلِم‌َ اللّه‌ُ أَنَّکُم سَتَذکُرُونَهُن‌َّ وَ لکِن لا تُواعِدُوهُن‌َّ سِرًّا إِلاّ أَن تَقُولُوا قَولاً مَعرُوفاً وَ لا تَعزِمُوا عُقدَةَ النِّکاح‌ِ حَتّي يَبلُغ‌َ الکِتاب‌ُ أَجَلَه‌ُ وَ اعلَمُوا أَن‌َّ اللّه‌َ يَعلَم‌ُ ما فِي أَنفُسِکُم فَاحذَرُوه‌ُ وَ اعلَمُوا أَن‌َّ اللّه‌َ غَفُورٌ حَلِيم‌ٌ (235)
(و باکي بر شما نيست در آنچه کنايه ميکنيد بآن از خواستگاري زنان يا در نفسهاي خود پنهان ميکنيد، خداوند ميداند که شما آن زنان را ياد ميکنيد ولي در پنهاني با آنان مواعده نکنيد جز اينکه سخن نيکو بگوئيد و بر بستن نکاح عازم نشويد تا نوشته مدتش برسد (عده مدتش تمام شود) و بدانيد که خداوند آنچه در نفسهاي شماست ميداند پس از نافرماني او حذر کنيد و بدانيد که خداوند آمرزنده و بردبار است) وَ لا جُناح‌َ عَلَيکُم فِيما عَرَّضتُم بِه‌ِ مِن خِطبَةِ النِّساءِ تعريض مقابل تصريح
جلد 2 - صفحه 479
است چنانچه کناية نيز مقابل تصريح است و فرق کنايه با تعريض اينست که در کناية تشبيه و استعاره بکار برده ميشود ولي در تعريض مطلب ديگري گفته ميشود که غرض از آن اشاره و تلويح بمعني مورد نظر است مثلا اگر بخواهد کسي را بصفت بخل معرفي کند گاهي ميگويد فلان بخيل است، اينکه را تصريح گويند و گاهي ميگويد فلان گوگرد فرنگي است يا نم پس نميدهد اينکه را کنايه گويند و گاهي ميگويد الحمد للّه من بخيل نيستم يا واقعا بخل بد صفتي است و غرضش اينست که فلان بخيل است اينکه را تعريض گويند پس تعريض تضمين کلام است بچيزي که دلالت بر مراد کند بدون ذکر مراد، و کنايه ذکر مراد است بعبارتي که معني آن اصلا مراد نيست.
و تعريض بنکاح زنهايي که در عده هستند باينست که سخناني گفته شود که تلويحا متضمن خواستگاري آنها باشد مثل اينکه گفته شود من در صدد گرفتن زني هستم که داراي اينکه صفات باشد، و يا بگويد واقعا شما زني بسيار نيکو و نافعي براي شوهر بوديد، و يا بگويد اخلاق و صفات و جمال شما بسيار مورد پسند است و امثال آنها که تلويحا دلالت دارد بر اينکه من مايلم با شما ازدواج نمايم.
پس مفاد آيه اينست که باکي بر شما مردان نيست که بتعريض و تلويح خواستگار زناني که در عده هستند بشويد و خطبة بمعني خواستگاري نکاح باشد و مراد از نساء زناني هستند که در عده باشند.
أَو أَکنَنتُم فِي أَنفُسِکُم اکنان بمعني اخفاء است يعني باکي بر شما نيست که مايل بازدواج زنان معتده باشيد ولي در دل پنهان داشته و اظهار ننمائيد. عَلِم‌َ اللّه‌ُ أَنَّکُم سَتَذکُرُونَهُن‌َّ خداوند ميداند که شما رغبت خود را بازدواج با آنان اظهار خواهيد کرد از جهت اينکه ديگري بر شما سبقت نگيرد يا از جهت اينکه خاطر زنان شوهر مرده را بوجود کفالت کننده آسوده ساز بد
جلد 2 - صفحه 480
وَ لکِن لا تُواعِدُوهُن‌َّ سِرًّا سرّ کنايه از جماع است يعني صريحا با آنها وعده نکاح نکنيد که بگوئيد پس از انقضاء عده من شما را بزني اختيار مي‌کنم.
إِلّا أَن تَقُولُوا قَولًا مَعرُوفاً مگر اينکه گفتار پسنديده موافق حياء و مطابق شرع گفته شود که همان تعريض و تلويح به خواستگاري باشد.
وَ لا تَعزِمُوا عُقدَةَ النِّکاح‌ِ حَتّي يَبلُغ‌َ الکِتاب‌ُ أَجَلَه‌ُ منع از اجراء عقد نکاح است در ايام عده که مسلما عقد باطل است بلکه اگر دخول نمايد بر زوج ثاني آن زن حرام مؤبد است و اگر دخول واقع نشده باشد عقد در عده بمنزله خواستگاري است چنانچه مفاد اخبار است، و در فقه در کتاب نکاح و طلاق فروع زيادي براي آن متعرض شده‌اند و اجمال آن اينست که اگر دخول ننموده عده اول تا زمان انقضاء آن باقي است و اگر دخول واقع شده، با علم بتحريم، دومي عده ندارد چون زناست و اگر از روي جهل بموضوع يا جهل بحکم باشد وطي شبهه است و در اينصورت احوط و اقوي اينست که دو عده نگاه دارد يعني پس از انقضاء عده اول يک عده تمام براي ثاني نگاه دارد و تفصيل آن مربوط بفقه است.
و تعبير از عده بکتاب يا از جهت تشبيه آن بدين مؤجل است که مکتوب مي‌گردد و يا بمعني فرض قرآن است يعني آن مدتي که در قرآن براي عده فرض شده بپايان برسد.
وَ اعلَمُوا أَن‌َّ اللّه‌َ يَعلَم‌ُ ما فِي أَنفُسِکُم فَاحذَرُوه‌ُ تهديد از مخالفت حدود الهي و تجاوز از مرز شريعت است يعني بدانيد که خداوند آنچه در بواطن و ضمائر شماست ميداند بنا بر اينکه از نافرماني او حذر کنيد.
وَ اعلَمُوا أَن‌َّ اللّه‌َ غَفُورٌ حَلِيم‌ٌ و نيز بدانيد که اگر توبه کنيد و بخدا بازگشت نمائيد او آمرزنده است و در عقوبت تعجيل نمي‌نمايد
481