تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
هَلْ أَتى عَلَى الْإِنْسانِ حِينٌ مِنَ الدَّهْرِ لَمْ يَکُنْ شَيْئاً مَذْکُوراً «1»
هَلْ أَتى عَلَى الْإِنْسانِ: (استفهام براى تقرير و تقريب است) يعنى
«1» به نقل از نور الثقلين، جلد 5، صفحه 467.
جلد 13 - صفحه 408
بتحقيق آمد پيش از اين به زمان اندک بر آدمى، حِينٌ مِنَ الدَّهْرِ: هنگامى محدود و معين از زمان ممتد غير محدود، لَمْ يَکُنْ شَيْئاً مَذْکُوراً: در حالتى که نبود آدمى چيزى ياد کرده شده، چه او عنصر بوده و نطفه در اصلاب پدران، و هيچکس نام او نمى‌برد و نمى‌دانست که نام او انسان خواهد بود، نه اسمى و نه رسمى و نه نامى و نشانى از او نبود.
حضرت باقر عليه السّلام فرمايد: کان شيئا و لم يکن مذکورا. «1» در کافى- حضرت صادق عليه السّلام فرمايد: کان مقدورا غير مذکور. «2» بيان: اکثر مفسران برآنند که مراد به اين انسان، آدم عليه السّلام است، که چهل سال در ميان مکه و طائف افتاده بود قبل از نفخ روح در او، و در آن مدت بعضى زمان خاک، و برخى ديگر گل، و برخى حمأ و صلصال بود.
ابن شهر آشوب روايت نموده که در تفسير اهل بيت عليهم السّلام مراد انسان، حضرت على عليه السّلام است. و دليل بر اين قول، آنکه فرمود: إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ نُطْفَةٍ، و معلوم است بر اينکه آدم عليه السّلام خلق نشد از نطفه. در تفسير اهل البيت مذکور است که مراد به انسان، على بن ابى طالب عليه السّلام، و استفهام در معنى نفى، يعنى هيچ زمانى بر انسان نگذشت که او در آن زمان مذکور نبود، بلکه هميشه مذکور و معروف بود. و چگونه چنين نباشد آن کس که نامش با نام نامى خدا و رسول بر ساق عرش و بر درهاى بهشت و سرادقات عرش نوشته بودند پيش از خلق عالم، «3» چنانچه در مناقب خوارزمى مذکور است که جابر بن عبد اللّه انصارى از حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايت نموده:
مکتوب على باب الجنّة: لا اله الّا اللّه، محمّد رسول اللّه، علىّ بن ابى طالب
«1» منهج الصادقين، جلد 10، صفحه 94.
«2» به نقل از نور الثقلين، جلد 5، صفحه 468.
«3» مناقب ابن شهر آشوب، جلد 3، صفحه 103.
جلد 13 - صفحه 409
اخور رسول اللّه قبل ان يخلق السّموات و الارض بالفى عام. «1» و در کتب فريقين مذکور است: مکتوب على ساق العرش: لا اله الّا اللّه، محمّد رسول اللّه، ايّدته بعلىّ و نصرته به. «2» و نزول اين سوره به اتفاق، در شأن اهل البيت عليهم السّلام است.