اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِن‌َّ الأَبرارَ يَشرَبُون‌َ مِن کَأس‌ٍ کان‌َ مِزاجُها کافُوراً «5»
بدرستي که نيکان ميآشامند از کأسي که هست مزاج آن کأس کافور.
اينکه آيه شريفه الي قوله تعالي: کان‌َ سَعيُکُم مَشکُوراً بيست آيه در شأن امير المؤمنين و صديقه طاهره و حسنين و فضه خادمه نازل شده باتفاق شيعه و صريح اخبار بسيار از ائمه اطهار، و از مخالفين هم کساني که اعتراف کرده‌اند و تصريح باين موضوع نموده‌اند. إبن عباس و مجاهد و ابي صالح و بسياري از ديگران. و شرح اينکه قصه بسيار مفصل است از ذکر کلمات مفسرين و بيان اخبار و اشعاري که بين امير المؤمنين و صديقه طاهره گفته شده و ما باختصار آنچه معروف است اشاره ميکنيم و بتفسير آيات ميپردازيم و آن اينکه است که: حسنين مريض شدند پيغمبر با بعضي اصحاب بعيادت آنها آمدند و با امير المؤمنين گفتند: نذر کنيد که خداوند اينها را شفا عنايت فرمايد.
امير المؤمنين و صديقه طاهره و حسنين و فضه خادمه نذر کردند که چنانچه شفا پيدا کردند سه روز روزه بگيرند، خداوند صحت بخشيد و در خانه امير المؤمنين چيزي نبود تشريف برد از شمعون يهودي يک صاع پشم گرفت که صديقه طاهره بريسد و يک صاع جو اجرت آن گرفت صديقه طاهره يک ثلث پشم را رشته و يک ثلث جو را دست آس کرده و پنج قرصه نان طبخ کرد و موقع افطار مسکين آمد درب خانه تمام آن را بمسکين دادند و به آب افطار کردند که روزه وصال نشود و روزانه دوم بهمين نحو و موقع افطار يتيم آمد باو دادند، و روزانه سوم بقيه را بهمين نحو وقت افطار باسير دادند روزانه چهارم پيغمبر حال آنها را مشاهده فرمود بسيار گريان و پريشان شد جبرئيل آمد و مائده بهشتي آورد و اينکه سوره در مدح آنها نازل شد، و اگر تفصيل اينکه قضايا را طالب باشيد مراجعه بکتب تفاسير نمائيد فقط دوست داشتم بعض اشعاري که بين امير المؤمنين و بين صديقه طاهره رد و بدل شده تيممنا و تبرکا
جلد 17 - صفحه 315
تذکر دهم منسوب بامير المؤمنين است موقعي که مسکين آمد خطاب بصديقه طاهره فرمود:
فاطم يا ذا المجد و اليقين || يا بنت خير النّاس اجمعين
أما ترين البائس المسکين || جاء الي الباب له انين
يدعو الي اللّه و يستکين || يشکو الينا جائعا حزين
کل امرء بکسبه رهين || من يفعل الخير غدا يدين
موعده في جنة رمين || حرمها اللّه علي الضنين
و صاحب البخل يقف حزين || يهوي به النار الي سجين
شرابه الحميم و الغسلين || يمکث فيه الدهر و السنين
پس صديقه طاهره در جواب گفت:
امرک سمع يا بن عم و طاعة || ما بي من لوم و لا ضراعة
غذيت باللب و بالراعة || ارجوا اذا شبعت في مجاعة
أن ألحق الخيار و الجماعة || و أدخل الجنة في شفاعة
و در روز دوم که يتيم آمد و باو دادند که شرحش گذشت امير المؤمنين (ع) فرمود:
از‌فاطم بنت السيد الکريم بنت نبي ليس بالزنيم
از‌‌قد جاءنا اللّه بذا اليتيم من يرحم اليوم فهو رحيم
از‌موعده في الجنة النعيم حرمها اللّه علي اللئيم
از‌و صاحب البخل يقف ذميم تهوي به النار الي الجحيم
از‌شرابه الصديد و الحميم
پس صديقه طاهره جواب ميدهد:
از‌فسوف اعطيه و لا ابالي و اوثر اللّه علي عيالي
از‌امسوا جياعا و هم اشبالي اصغرهما يقتل في القتال
از‌‌في کربلا يقتل باغتيال للقاتل الويل مع الوبال
جلد 17 - صفحه 316
تهو به النار الي سفال || کبوله زادت علي الاکبال
و در روز سوم که بقيه پشم غزل شد و بقيه جو دست آش شد و پنج قرص خبز طبخ شد و موقع افطار اسير آمد و باو دادند بشرح مذکور امير المؤمنين (ع) فرمود:
از‌فاطم يا بنت النبي احمد قد جاءک الاسير ليس يهتد
از‌مکبلا في غله مقيد يشکو الينا الجوع فلا تقدد
از‌‌من يطعم اليوم يجده في غد عند الغني الواحد الموحد
از‌‌ما يزرع الزارع سوف يحصد فاطعمي من غير من انکد
صديقه طاهره در جواب ميفرمايد:
از‌‌لم يبق مما کان غير صاع قد دبرت کفي مع الذراع
از‌شبلاي و اللّه هما جياع يا رب لا تترکهما ضياع
از‌ابو هما للخير و اصطناع عبل الذراعين طويل الباع
از‌و ما علي رأسي من القناع الا عباء نسجها بصاع
بپردازيم بتفسير آيات: إِن‌َّ الأَبرارَ يَشرَبُون‌َ مِن کَأس‌ٍ کان‌َ مِزاجُها کافُوراً إِن‌َّ الأَبرارَ و لو جمع مضاف است افاده عموم دارد لکن چون از آيات استفاده ميشود که اينکه قضيه شخصيه است مي‌گوييم: الف و لام الأبرار عهد است که اشاره باين خمسه علي فاطمة حسن حسين فضه و عموم ندارد که بگوئيم: شأن نزول منافي با عموم آيه نيست چنانچه در بسياري از موارد گفته‌ايم در اينجا نميتوان گفت زيرا قضيه شخصيه است و عموم ندارد، و کافور اسم چشمه‌ايست که در بهشت است بدليل قوله تعالي: