تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
حافِظُوا عَلَى الصَّلَواتِ وَ الصَّلاةِ الْوُسْطى وَ قُومُوا لِلَّهِ قانِتِينَ (238)
چون حق تعالى تحريض بندگان فرمود بر اطاعت احکام شرعيه، در عقب آن اعظم طاعات را که نماز باشد تخصيص به ذکر و محافظت مى‌فرمايد:
حافِظُوا عَلَى الصَّلَواتِ: محافظت نمائيد بر نمازهاى واجبه به مواقيت و حدود و حقوق آن به تمام جهات، وَ الصَّلاةِ الْوُسْطى: و محافظت نماز وسطى خصوصا که متوسط است ميان نماز پنجگانه يا مزيت و فضل دارد نسبت به آنها.
تبصره: مفسرين را در صلاة وسطى اقوالى است:
1- اقوى و اصح مروى در احاديث خاصه مانند صحيحه معانى الاخبار از ابى بصير، و روايت عياشى از عبد اللّه سنان و محمد بن مسلم از حضرت صادق عليه السلام، و صحيحه زراره از حضرت باقر عليه السلام در کتاب کافى و من لا يحضره الفقيه روايت شده که مراد از صلاة الوسطى نماز ظهر
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 426
است. «1» و تسميه آن به نماز وسطى به جهت آنکه اوسط نمازهاى روزانه است به روايت مأثوره از حضرت امير المؤمنين «2» عليه السلام. يا به سبب آنکه وسط روز واقع شده در وقت زوال شمس که اشق اوقات است براى نماز پس افضل باشد. زيد بن ثابت روايت نموده که مردمان به جهت حرارت به نماز ظهر حاضر نمى‌شدند، حضرت در غضب شده قصد کردند هر که به نماز ظهر حاضر نشود خانه او را بسوزانند. پس متحمل مشقت شده به نماز ظهر حاضر شدند، « «3»» يا به سبب آنکه وقوع آن در ساعتى است که درهاى آسمان باز و وقت استجابت دعا، چنانچه روايت شده از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم هرگاه زوال شمس شود درهاى آسمان و درهاى بهشت باز شود و اجابت شود دعا، پس خوشا به حال کسى که در آن موقع عمل صالح از او مرتفع شود. «4» 2- نزد جمعى از صحابه مراد نماز عصر است، زيرا ميان دو نماز شب و دو نماز روز واقع شده يا به جهت فرمايش نبوى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود هر که فوت شود از او نماز عصر، گويا اهل و مال او هلاکت يافته است. «5» 3- مراد نماز مغرب است چه عدد آن متوسط است ميان دو رکعتى و چهار رکعتى.
4- مراد نماز عشاء است که ميان دو نماز جهريه واقع شده.
5- مراد نماز صبح است به جهت توسط آن ميان دو نماز روز و دو نماز شب.
6- مراد نماز جمعه است. و حکمت در اخفاى آن براى آنست که به
«1» تفسير برهان، جلد اوّل، صفحه 230، حديث اوّل و دوّم و چهارم.
(2 و 3) تفسير مجمع البيان، جلد اوّل، صفحه 343 و 342.
«4» بحار الانوار، جلد 82، صفحه 350 (حديثى از امام صادق با مضمونى مشابه حديث مذکور در متن، آمده است.)
«5» تفسير مجمع البيان، جلد اوّل، صفحه 343.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 427
تمام نمازهاى يوميه مواظبت کنند.
وَ قُومُوا لِلَّهِ قانِتِينَ: و بپاى داريد و قيام نمائيد براى خدا و محض اخلاص در حالى که فرمانبردار باشيد اوامر مقدس الهى را.
تنبيه: آيه شريفه تحريص و ترغيب است به حفظ اوقات نماز و مراعات حدود آن و تأکيدات بسيار در آن وارد شده از جمله در اسرار الصّلوة از حضرت باقر عليه السلام مروى است که فرمود:
اوّل ما يحاسب به العبد الصّلوة فان قبلت قبل ما سواها انّ الصّلوة اذا ارتفعت فى وقتها رجعت الى صاحبها و هى بيصاء مشرقة تقول حفظتنى حفظک اللّه و اذا ارتفعت فى غير وقتها بغير حدودها رجعت الى صاحبها و هى سوداء مظلمة تقول ضيّعتنى ضيّعک اللّه. «1» اول چيزى که محاسبه شود به آن بنده، نماز است. پس اگر قبول شود، قبول گردد اعمال ديگر. بدرستى که نماز هرگاه مرتفع شود در وقتش، برمى‌گردد بسوى صاحبش در حالى که سفيد و نورانى گويد: محافظت نمودى مرا خدا تو را محافظت کند. و هرگاه مرتفع شود در غير وقت به غير حدود آن، برمى‌گردد بسوى صاحبش در حالى که سياه و تاريک گويد:
ضايع ساختى مرا خدا تو را ضايع کند.