تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَإِنْ خِفْتُمْ فَرِجالاً أَوْ رُکْباناً فَإِذا أَمِنْتُمْ فَاذْکُرُوا اللَّهَ کَما عَلَّمَکُمْ ما لَمْ تَکُونُوا تَعْلَمُونَ (239)
فَإِنْ خِفْتُمْ: پس اگر بترسيد از دشمن يا از درنده موذى، فَرِجالًا أَوْ رُکْباناً: پس نماز گذاريد در حالتى که پياده يا سواره هستيد و بر قدر امکان ملاحظه شرايط و افعال آن را نمائيد، و اگر رکوع و سجود ممکن
«1» جامع احاديث الشيعه، جلد 4، باب 4، صفحه 56، حديث 38.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 428
نباشد، به عوض هر رکعتى تسبيحات اربع بگوئيد با نيت و تکبيرة الاحرام و تشهد و سلام، و در اين آيه دليل است بر جواز صلاة در حال خوف پياده و سواره و در حال مسايفه به هر نوعى که واقع شود چه رو بقبله باشد يا نباشد؛ چنانچه مروى است که حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در روز احزاب و حضرت امير المؤمنين عليه السلام در ليلة الهرير نماز را به ايماء بجا آوردند. «1» (احکام نماز خوف راجع به رسائل عمليه است).
فَإِذا أَمِنْتُمْ فَاذْکُرُوا اللَّهَ: پس چون ايمن شديد و ترس شما زايل شد، پس نماز گذاريد با شرايط و آداب مانند کسى که مأمون باشد. يا مراد ذکر شکر است، يعنى چون ايمن شديد شکر الهى بجاى آريد بر نعمت امنيت که شما را عطا فرموده. کَما عَلَّمَکُمْ ما لَمْ تَکُونُوا تَعْلَمُونَ: همچنانکه تعليم فرمود شما را آنچه را که نمى‌توانستيد دريابيد آن را و بفهميد به خودى خود از آداب نماز و کيفيت آن در حال امنيت و ترس، لکن به اتفاق اکثر، مراد به ذکر در اين آيه نماز مى‌باشد، زيرا بيان راجع به نماز باشد.
در منهج- آيه شريفه در غزوه ذات الرقاع نازل شد، حضرت امر فرمود جماعتى در جلو بايستند براى محافظت، و دسته ديگر به آن حضرت اقتدا نموده، رکعت اول را با جماعت و رکعت دوم را فرادى خواندند. و حضرت به رکعت دوم قيام و صبر نمود تا مصلين نماز خود را تمام و بجاى دسته اول رفته و آنها به رکعت دوم حضرت اقتداء و بقيه را خود بجا آوردند.