اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
حافِظُوا عَلَي الصَّلَوات‌ِ وَ الصَّلاةِ الوُسطي وَ قُومُوا لِلّه‌ِ قانِتِين‌َ (238)
(بر همه نمازها و نماز ميانه مراقبت کنيد و براي خدا قيام کنيد در حالي که اطاعت کننده‌گانيد) حافِظُوا عَلَي الصَّلَوات‌ِ محافظت و حفظ بمعني نگاهداري است و قوه حافظه را از اينجهت حافظه گفتند که مطالب را در ذهن انسان نگاهداري ميکند.
و حفظ و نگاهداري هر چيزي بحسب آن چيز است مثلا حفظ مال باينست که آن را از تلف شدن و اسراف و دستبرد سارق نگاهداري کنند و حفظ جان باينست که انسان خود را در معرض هلاکت و مرض و تصادم و نحو اينها قرار ندهد و حفظ ناموس باينست که عفت و پاکدامني را رعايت کند و از تماس با اجانب خودداري کند و حفظ دين باينست که اعتقادات خود را از زوال و شک نگاه دارد و اخلاق و اعمال خود را بر وفق آنها قرار دهد و اما حفظ نماز بچند چيز است:
1- اتيان نماز در وقت آن که اولا نمازها را در اوقات آن ترک نکند که تارک الصلاة محسوب شود زيرا عقوبت تارک الصلاة بسيار سخت است بلکه ترک صلوة موجب کفر است و تارک صلوة از کساني است که بي‌ايمان از دنيا ميرود و ثانيا نماز را در اول وقت بجاي آورد که نماز اول وقت داراي فضيلت بسيار است و کسي که نماز خود را بآخر وقت بيندازد دليل بر بي‌اعتنايي و بي- اهميتي او بنماز است.
جلد 2 - صفحه 486
2- صحيح بجاي آوردن نماز، که مقدمات و مقارنات و ساير امور آن صحيح و درست و مطابق دستور شرع باشد و نماز ضايع و باطل بجاي نياورد که ضايع الصلاة در عقوبت مانند تارک الصلاة است و در آيات و اخبار مذمّت بسيار و عقوبت شديد براي ضايع الصلاة ذکر شده در آيه شريفه ميفرمايد:
فَخَلَف‌َ مِن بَعدِهِم خَلف‌ٌ أَضاعُوا الصَّلاةَ وَ اتَّبَعُوا الشَّهَوات‌ِ فَسَوف‌َ يَلقَون‌َ غَيًّا و در خبر مروي در لآلي از رسول اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم پانزده عقوبت براي ضايع الصلاة ذکر شده سه عقوبت در دنيا و سه عقوبت در وقت نزع و سه در قبر و در برزخ و سه در موقع بعث و نشور و سه در صحراي محشر.
3- حفظ از اندراس و از بين رفتن نماز که نگذارد نماز از ميان جامعه برداشته شود و مردم را بنماز و حفظ احکام و آداب آن امر و ترغيب و تشويق کند و کلمه الصلوات شامل همه نمازهاي واجب ميشود و اظهر مصاديق آنها نمازهاي پنجگانه است و اما نمازهاي مستحبه حفظ آنها واجب نيست مگر ببعض معاني حفظ.
وَ الصَّلاةِ الوُسطي صلوة وسطي ذکر خاص بعد از عام بواسطه اهميت آن است و بين مفسرين در تفسير وسطي اختلاف است بعضي نماز عصر گفتند چون ميان دو نماز روزانه و دو نماز شبانه است و بعضي گفتند نماز مغرب است چون سه رکعت است و واسطه بين طول و قصر است يعني بين نماز چهار رکعتي و دو رکعتي است و بعضي گفتند عشاء است چون واسطه بين دو نمازي است که در سفر قصر نميشود يعني نماز مغرب و صبح، و بعضي گفتند صبح است چون وقت آن بين الطلوعين و مشهود ملائکه شب و روز است چنانچه در قرآن ميفرمايد:
إِن‌َّ قُرآن‌َ الفَجرِ کان‌َ مَشهُوداً«1»
1- سوره اسراي آيه 80
جلد 2 - صفحه 487
و بعضي گفتند در ميان نمازها مخفي است چنانچه ليلة القدر در ميان شبهاي رمضان و ساعت استجابت دعاء در ميان ساعات روز جمعه و رضاي الهي در ميان طاعات و غضب او در ميان معاصي و ولي خدا در ميان مؤمنين پنهان است که شخص مؤمن مراعات همه نمازها و همه شبهاي ماه رمضان و همه ساعات روز جمعه و همه طاعات و معاصي را بنمايد و همه مؤمنين را محترم دارد.
ولي همه اينکه اقوال اجتهاد در مقابل نص‌ّ است زيرا در اخبار معتبره از ائمه طاهرين در کافي و غير آن بنماز ظهر تفسير شده چون اول نمازي است که فرض شد و زوال ظهر وسط النهار و ساعت استجابت دعاء است.
وَ قُومُوا لِلّه‌ِ قانِتِين‌َ قانت را بمعني خاشع و خاضع و طائع و مداوم بر فعل تفسير نمودند ولي در اخبار مرويه از حضرت باقر و حضرت صادق (ع) بقنوت نماز تعبير شده که دعاء در حال قيام در رکعت دوم قبل از رکوع باشد و مراد از قوموا همان حال قيام است براي قنوت.
و در برهان از تفسير عياشي از حضرت صادق روايت کرده که فرمود:
(الصلوات رسول اللّه و امير المؤمنين و فاطمة و الحسن و الحسين و الوسطي امير المؤمنين و قوموا للّه قانتين طائعين للائمة)