تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ الَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْکُمْ وَ يَذَرُونَ أَزْواجاً وَصِيَّةً لِأَزْواجِهِمْ مَتاعاً إِلَى الْحَوْلِ غَيْرَ إِخْراجٍ فَإِنْ خَرَجْنَ فَلا جُناحَ عَلَيْکُمْ فِي ما فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ مِنْ مَعْرُوفٍ وَ اللَّهُ عَزِيزٌ حَکِيمٌ (240)
«1» تفسير مجمع البيان، جلد اوّل، صفحه 344.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 429
شأن نزول: رسم اعراب اين بود که زنان شوهر مرده يک سال عده مى‌داشتند و جامه کهنه پوشيده تجمل و تزين را ترک مى‌کردند و از اولياى شوهر نفقه مى‌گرفتند، چون حضرت هجرت نمودند، حکم بن حارث نيز هجرت کرد و وفات نمود، حضرت ترکه او را به والدين و ولد او قسمت و به زنش نصيبى معين نفرمود، اما حکم يک سال را مقرر نمود؛ آيه شريفه نازل شد:
وَ الَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْکُمْ: و آن کسانى که وفات کنند از شما، وَ يَذَرُونَ أَزْواجاً: و مى‌گذارند زنان خود را، وَصِيَّةً لِأَزْواجِهِمْ:
فرض گردانيد خدا بر آنها که قبل از احتضار وصيت کنند براى زنان خود، مَتاعاً إِلَى الْحَوْلِ: بهره‌دادن به نفقه و کسوه و مسکن از ترکه خود تا يک سال، غَيْرَ إِخْراجٍ: در حالى که وصيت کنند به بيرون نکردن زنان را از مساکن مقرره خود.
اين حکم در اول اسلام بود، بعد منسوخ شد به عده چهار ماه و ده روز، اگرچه متقدم است در تلاوت، اما متأخر است از آيه مذکوره و وجوب نفقه آنها منسوخ شد به ارث. فَإِنْ خَرَجْنَ: پس اگر زنان بيرون روند به طوع از منزل شوهران قبل از يک سال يا بعد از آن، فَلا جُناحَ عَلَيْکُمْ: پس بأسى و گناهى نيست بر شما اولياى شوهر يا حکام شرع، فِيما فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَ: در آنچه بجا آورند در نفسهاى خود از زينت و طلب شوهر، مِنْ مَعْرُوفٍ: از آنچه بر وفق شرع باشد، يعنى زينت و طلب شوهر بعد از انقضاى مدت عده باشد، وَ اللَّهُ عَزِيزٌ حَکِيمٌ: و خداى تعالى غالب است و انتقام کشد از هر که مخالفت حکم او نمايد حکيم است، يعنى بر وفق مصلحت و حکمت فرمايد در تکاليف بندگان.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 430