اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
لِأَي‌ِّ يَوم‌ٍ أُجِّلَت «12» لِيَوم‌ِ الفَصل‌ِ «13» وَ ما أَدراک‌َ ما يَوم‌ُ الفَصل‌ِ «14» وَيل‌ٌ يَومَئِذٍ لِلمُکَذِّبِين‌َ «15»
جلد 17 - صفحه 339
براي چه روزي مدت معين شده براي روز فصل قضاء بين عباد و درک نميکني شدت و سختي يوم الفصل را ويل در آن روز براي تکذيب کنندگان است.
لِأَي‌ِّ يَوم‌ٍ أُجِّلَت مکرر در مکرر کفار از انبياء ميپرسند که اينکه وعده قيامت که شما ميدهيد پس چه روزي است مثل اينکه گفتند: وَ يَقُولُون‌َ مَتي هذَا الوَعدُ إِن کُنتُم صادِقِين‌َ يس آيه 49، و مثل: يَسئَلُونَک‌َ عَن‌ِ السّاعَةِ أَيّان‌َ مُرساها اعراف آيه 186 نازعات آيه 42، و علم ساعت مخصوص بذات اقدس او است: إِن‌َّ اللّه‌َ عِندَه‌ُ عِلم‌ُ السّاعَةِ لقمان آيه 34. لذا جواب باوصاف قيامت و آثار آن داده ميشود ميفرمايد:
لِيَوم‌ِ الفَصل‌ِ يکي از اسامي قيامت يوم الفصل است که خداوند حق هر ذي حقي را اداء ميکند چنانچه ميفرمايد: إِن‌َّ الَّذِين‌َ آمَنُوا وَ الَّذِين‌َ هادُوا وَ الصّابِئِين‌َ وَ النَّصاري وَ المَجُوس‌َ وَ الَّذِين‌َ أَشرَکُوا إِن‌َّ اللّه‌َ يَفصِل‌ُ بَينَهُم يَوم‌َ القِيامَةِ إِن‌َّ اللّه‌َ عَلي کُل‌ِّ شَي‌ءٍ شَهِيدٌ حج آيه 17، إِن‌َّ رَبَّک‌َ هُوَ يَفصِل‌ُ بَينَهُم يَوم‌َ القِيامَةِ فِيما کانُوا فِيه‌ِ يَختَلِفُون‌َ سجده آيه 25 لَن تَنفَعَکُم أَرحامُکُم وَ لا أَولادُکُم يَوم‌َ القِيامَةِ يَفصِل‌ُ بَينَکُم وَ اللّه‌ُ بِما تَعمَلُون‌َ بَصِيرٌ ممتحنه آيه 3 و غير اينها از آيات هر که از اهل عذاب است بمقدار استحقاقش عذاب ميکند و هر که اهل نجات است بمقدار قابليتش ثواب ميبخشد.
وَ ما أَدراک‌َ ما يَوم‌ُ الفَصل‌ِ که چه اندازه سخت و شديد است که بمقدار ذره‌اي از اعمال خير و شر فروگذارده نميشود: فَمَن يَعمَل مِثقال‌َ ذَرَّةٍ خَيراً يَرَه‌ُ وَ مَن يَعمَل مِثقال‌َ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَه‌ُ زلزال آيه 7 و 8.
وَيل‌ٌ يَومَئِذٍ لِلمُکَذِّبِين‌َ مکرر اشاره شده ويل اسمي داريم و وصفي اما اسمي چاه ويل است در قعر جهنم که عذاب جهنم از آن چاه است که جاي منافقين است:
إِن‌َّ المُنافِقِين‌َ فِي الدَّرک‌ِ الأَسفَل‌ِ مِن‌َ النّارِ نساء آيه 144.
تنبيه: جمع بين دو آيه باين است که مکذبين همان منافقين هستند که تکذيب امر ولايت و وصايت و خلافت امير المؤمنين (ع) کردند با اينکه مصداق اهم آيه است و تنافي با عموم آية ندارد و مراد کساني که تکذيب انبياء کردند که شامل تمام مشرکين و کفار و ضالين و مبدعين و منکر ضروريات دين و مذهب ميشود زيرا
جلد 17 - صفحه 340
تکذيب يک حکم از احکام دين صدق ميکند که مکذب است و آيه ان المنافقين منافي نيست چون اثبات شي‌ء نفي ما عدا نميکند، و اما وصفي يعني بدا بحال مکذبين و واي بحال آنها و اينکه معني صدق ميکند که از اول موت و حال احتضار در شکنجه و عذاب هست الي الابد و آني را حتي ندارد.