اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يُنَبَّؤُا الإِنسان‌ُ يَومَئِذٍ بِما قَدَّم‌َ وَ أَخَّرَ «13»
خبر داده ميشود انسان در آن روز بآنچه پيش انداخته و باز پس داده. بعضي گفتند: مراد جميع اعمال است از اول تا بآخر چنانچه در بسياري از آيات تصريح فرموده مثل: لِيُرَوا أَعمالَهُم و مثل: وَ وَجَدُوا ما عَمِلُوا حاضِراً و غير اينها، بعضي گفتند: مراد آنچه خود عمل کرده در زمان حياة و آنچه سبب شده که ديگران بعد از او عمل ميکنند چنانچه ميفرمايد:
(من سن سنة حسنة کان له اجرها و اجر من عمل بها الي يوم القيامة، و من سن سنة سيئة کان له وزرها و وزر من عمل بها الي يوم القيامة)
و گفتند: سه قسم فاعل داريم فاعل بالمباشرة و فاعل بالتسبيب و فاعل بالرضا، بعضي گفتند: مراد از ما قدم فعل معاصي است و مراد از ما أخر ترک الواجبات و طاعت است،
جلد 17 - صفحه 297
بعضي گفتند: مراد ما اخذ و ما تدک، بعضي گفتند: مراد آنچه مقدم داشته از طاعات و آنچه ترک کرده از واجبات بعضي گفتند مراد اموال او است آنچه پيش فرستاده براي آخرت خود و آنچه گذاشته براي ورثه.
اقول: آنچه انسان فرداي قيامت مسئول او است و موجب قابليت تفضل دارد يا مورث استحقاق عذاب باو خبر ميدهند فعل واجب يا مستحب‌ّ باشد يا ترک واجب و چه فعل حرام باشد يا اجتناب و تقوي از حرام، بلي مباحاتي که نه قابليت تفضل ميآورد و نه استحقاق عقوبت صرف نظر ميشود و منبئ او نامه عمل و شهادت اعضا و جوارح و ملائکه کتبه و ساير شهود قيامت است.