اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَلا صَدَّق‌َ وَ لا صَلّي (31) وَ لکِن کَذَّب‌َ وَ تَوَلّي (32) ثُم‌َّ ذَهَب‌َ إِلي أَهلِه‌ِ يَتَمَطّي (33) أَولي لَک‌َ فَأَولي (34) ثُم‌َّ أَولي لَک‌َ فَأَولي (35)
يعني نه تصديق کرد و نه نماز گزارد و لکن تکذيب کرد و پشت نمود و پس از آن رفت و بسوي اهل خود با نخوت و تکبر و تفرعن سزاوارتر است از براي تو پس سزاوارتر پس از آن هم سزاوارتر است براي تو پس سزاوارتر.
مفسرين گفتند: اينکه آيات در مذمت ابي جهل نازل شده و راجع بتکذيب رسالت پيغمبر است، و در اخبار دارد راجع بمعاويه پسر هند است در تکذيب نصب امير المؤمنين است در غدير خم.
اقول: اينها بيان مصداق است آيه شامل بر هر مکذب ميشود چه تکذيب اصل رسالت کند و چه يکي از فرمايشات رسول را تکذيب کند.
فَلا صَدَّق‌َ شامل شرک ميشود که منکر توحيد است و کافر که منکر رسالت
جلد 17 - صفحه 306
است و مخالف که منکر ولايت است و منکر ضروريات دين و مبدع و بالجمله غير مؤمن تمام مصداق فلا صدق هستند.
وَ لا صَلّي يا اصلا سجده بر خدا نميکند و تعبير بنماز براي اينکه است که اولين حکمي که رسيد نماز بود حتي دارد که فقط امير المؤمنين و خديجه ايمان آورده بودند پيغمبر نماز ميکرد و علي عقب سر پيغمبر و خديجه عقب سر علي و اهميت نماز از تمام واجبات بيشتر است ميفرمايند:
(اول ما يحاسب به العبد الصلاة)
(عنوان صحيفة المؤمنين الصلاة)
(الصلاة عمود الدين)
(الصلاة معراج المؤمن)
(الصلاة قربان کل تقي)
و غيرها، يا آنکه نماز را صورة بجا ميآورد لکن چون ايمان شرط صحت نماز است باطل است و مصداق: وَ لا صَلّي ميشود.
وَ لکِن کَذَّب‌َ وَ تَوَلّي تکذيب امرش از عدم تصديق مهم‌تر است زيرا ممکن است تصديق نکند و تکذيب هم نکند بگويد: شاک هم هستم و يقين بصدق ندارم چنانچه گفتند بحضرت صالح: إِنّا لَفِي شَک‌ٍّ مِمّا تَدعُونَنا إِلَيه‌ِ مُرِيب‌ٍ هود آيه 65، و بسياري از آيات ديگر، و تولي امرش از تکذيب مهم‌تر است زيرا توهين و اعراض در بر دارد لذا بترتيب فرمود: فَلا صَدَّق‌َ ايمان نياورد وَ لا صَلّي اطاعت نکرد وَ لکِن کَذَّب‌َ تکذيب هم کرد وَ تَوَلّي اهانت و بي اعتنايي و بي احترامي هم کرد.
ثُم‌َّ ذَهَب‌َ إِلي أَهلِه‌ِ از اولاد و عشيره و رفقاء خود.
يَتَمَطّي تکبر که من اينکه مدعي رسالت و نبوت را تکذيب کردم و باو پشت کردم که اصلا دعوي او را نشنوم و از او دوري جستم و بي اعتنايي کردم.
أَولي لَک‌َ فَأَولي خطاب باين مکذب متفرعن مجبر متکبر است، بعضي گفتند:
تکرار اولي عذاب دنيا و آخرت است، بعضي گفتند: بعد از خيرات دنيا و مثوبات آخرت، بعضي گفتند: اولي لک عذاب الدنيا و اولي لک عذاب القبر.
ثُم‌َّ أَولي لَک‌َ عذاب القيامة فَأَولي عذاب نار جهنم است.
اقول: عدم ذکر متعلق دلالت بر همه نوع از عذاب دارد که استحقاق همه گونه
جلد 17 - صفحه 307
عذاب دارد و تکرارش تأکيد در ثبوت همه گونه عذاب براي او است چه عذاب براي او است چه عذابهاي جسماني و چه عذابهاي روحي چه دنيوي و چه برزخي و چه آخرتي.