اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
رَب‌ِّ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌ِ وَ ما بَينَهُما إِن کُنتُم مُوقِنِين‌َ «7»
آن پروردگار تو پروردگار آسمانها و زمين است و آنچه بين آن دو است اگر بوديد شما که يقين داشتيد.
رَب‌ِّ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌ِ وَ ما بَينَهُما رب‌ّ بمعني مربّي است تربيت کننده خداوند تبارک و تعالي تمام ماهيّات امکانيّه را اوّلا از کتم عدم بعرصه وجود آورده، و لباس هستي بقامت آنها پوشيد و گفتند: الماهيّة من حيث هي ليست الّا هي فتارة يحکم بأنّها معدومة و اخري بأنها موجودة، و مراد از ماهيّت حدّ وجود است که اگر موجود شد وجودش محدود است و اينکه سرتاسر ممکنات را شامل ميشود، فقط وجود غير محدود وجود حق‌ّ است و لذا ماهيّت ندارد و صرف وجود و محض وجود و بحت وجود است غير متناهي است نه اوّل دارد و نه آخر هميشه بوده و هميشه هست، و ثانيا نگهبان و حافظ و مبقي آنها است که پس از ايجاد آن بآن اضافه وجود ميکند که اگر آني اضافه نفرمود نيست صرف ميشود: اگر نازي کند از هم فرو ريزند قالب‌ها. و ثالثا از مقام قابليّت و استعداد بمقام فعليّت و رشد و کمال ميرساند لذا مربّي جميع عوالم امکانيه است، و سماوات عوالم علويّه از مجرّدات و ملائکه و کرات جويّه و آنچه در عالم بالا خلق فرموده، و أرض عالم سفلي است و ما بينهما از عالم هوا و باران و رياح و ابرها و غير اينها از جن‌ّ و انس و حيوانات و نباتات و جمادات و معادن و مياه الي ما شاء اللّه.
إِن کُنتُم مُوقِنِين‌َ يعني بايد يقين داشته باشيد بربوبيّت او، و يقين بالاترين مقامات انساني است و از براي يقين سه مرتبه است: علم اليقين، عين اليقين، حق اليقين. براي تقريب بذهن مثالي ميزنند مثل آتش که يک قسمتي را آتش گرفته آنهايي که آتش را مشاهده نميکنند لکن دود او را و بوي سوختن او را و حرارت او را درک کنند اينکه مقام علم اليقين است که از آثار پي بمؤثر ميبرند از آثار قدرت الهي در عالم وجود پي بوجود قادر متعالي ميبرند که:
برگ درختان سبز در نظر هوشيار هر ورقش دفتري است معرفت کردگار
جلد 16 - صفحه 75
و آنهايي که مشاهده ميکنند آتش را مقام عين اليقين است که بچشم دل خدا را مي‌بينند که فرمود:
«عميت عين لا تراک»
و فرمود:
«ما رأيت شيئا الّا و رأيت اللّه قبله و بعده و معه»
و فرمود:
«ما أعبد ربّا لم أره»
و آنهايي که ميانه آتش ميسوزند مقام حق اليقين است که فرمود:
«و نحن أقرب اليه من حبل الوريد»
ق، آيه 15. و ميفرمايد: ما يَکُون‌ُ مِن نَجوي ثَلاثَةٍ إِلّا هُوَ رابِعُهُم وَ لا خَمسَةٍ إِلّا هُوَ سادِسُهُم وَ لا أَدني مِن ذلِک‌َ وَ لا أَکثَرَ إِلّا هُوَ مَعَهُم أَين‌َ ما کانُوا مجادله، آيه 8.
مقام احاطه بجميع موجودات.
يار نزديک‌تر از من بمن است اينکه عجب‌تر که من از وي دورم و علامت يقين است که در هيچ حالي غفلت و فراموشي نباشد.