تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَما بَکَتْ عَلَيْهِمُ السَّماءُ وَ الْأَرْضُ وَ ما کانُوا مُنْظَرِينَ «29»
فَما بَکَتْ عَلَيْهِمُ: پس نگريست بر ايشان، السَّماءُ وَ الْأَرْضُ: آسمان و زمين، يعنى بر فوت ايشان هيچکس نگريست و آن را به حسابى نگرفت، چنانچه
«1» سفينة البحار (ذيل مدن) ج 2 ص 531.
جلد 12 - صفحه 22
به نقيض آن گويند: به فوت فلانى، آسمان و زمين گريست؛ اين در عرف شايع است نسبت به حال کسى که فقدان او در نظر مردم عظيم نمايد. وَ ما کانُوا مُنْظَرِينَ: و نبودند مهلت داده‌شدگان از وقتى به وقت ديگر، چون موقع نزول عذاب رسيد اصلا توقفى و اهمالى در آن واقع نشد.
تبصره: تفسير برهان- از حضرت عبد العظيم عليه السّلام از کثير بن شهاب الحارثى: در بين اينکه ما نشسته بوديم نزد حضرت امير المؤمنين عليه السّلام در رحبه، آن هنگام طلوع نمود حضرت حسين عليه السلام؛ حضرت تبسم نمود که ظاهر شد دندانهاى مبارک، پس فرمود: خداى تعالى ذکر نموده جماعتى را و فرموده: فَما بَکَتْ عَلَيْهِمُ السَّماءُ وَ الْأَرْضُ وَ ما کانُوا مُنْظَرِينَ» قسم به ذاتى که شکافت دانه را و خلق نمود نفس را، هر آينه البته مى‌کشند اين را و هر آينه البته گريه کند بر او آسمان و زمين «1». و چندين روايت به همين مضمون وارد شده.
ابن عباس در تفسير اين آيه نقل نموده: اذا قبض اللّه نبيا من الانبياء بکت عليه السماء و الارض اربعين سنة و اذا مات العالم بعلمه بکيا عليه اربعين يوما و اما الحسين عليه السّلام فتبکى عليه السماء و الارض طول الدهر و تصديق ذلک ان يوم قتله قطر السماء دماء و ان هذه الحمرة التى ترى فى السماء ظهرت يوم قتل الحسين و لم تر قبله ابد اوان يوم قتله عليه السّلام لم يرفع حجر فى الدنيا الا وجد تحته دم.
زمانى که قبض فرمايد خدا پيغمبرى از پيغمبران را، گريه کند بر او آسمان و زمين چهل سال؛ و هر گاه بميرد عالمى که به علم خود عمل نمايد، گريه کند بر او آسمان و زمين چهل صباح؛ و اما حضرت حسين عليه السّلام، پس گريه کند بر او آسمان و زمين تمام دهر؛ و تصديق آن آنکه روز شهادت او باريد آسمان خون، و اين سرخى که در آسمان ديده شود ظاهر شد روز شهادت آن حضرت و قبل از آن ديده نشده بود، و روز شهادت آن حضرت برداشته نشد سنگى از زمين مگر آنکه يافت شد زير آن خون «2».
«1» تفسير برهان، ج 4، ص 161 و 162، روايت 8 چاپ دار الکتب العلميّه قم.
«2» تفسير برهان، ج 4، ص 162، روايت 10، چاپ دار الکتب العلميه قم.
جلد 12 - صفحه 23
زرارة بن اعين از حضرت صادق عليه السّلام، فرمود: گريه نمود آسمان بر حضرت يحيى بن زکريا و بر حضرت حسين بن على عليهما السّلام چهل روز، و گريه ننمود مگر بر اين دو نفر. زراره گويد: گفتم چيست گريه آسمان؟ فرمود:
طلوع نمود سرخ، و غروب نمود سرخ «1».