اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِن‌َّ هؤُلاءِ لَيَقُولُون‌َ (34) إِن هِي‌َ إِلاّ مَوتَتُنَا الأُولي وَ ما نَحن‌ُ بِمُنشَرِين‌َ (35) فَأتُوا بِآبائِنا إِن کُنتُم صادِقِين‌َ (36)
بدرستي که اينها ميگويند که نيست مگر مردن اولي ما و ما نيستيم که دو مرتبه زنده شويم و منشور گرديم اگر شما راست مي‌گوييد پس بياوريد پدران ما را يعني زنده کنيد.
إِن‌َّ هؤُلاءِ لَيَقُولُون‌َ مفسرين گفتند: اينکه کلام ابو جهل است که بپيغمبر گفت: اگر راست مي‌گويي جدّ خود را زنده کن تا ما از آن بپرسيم که پس از مردن چه چيز است، و اينکه باطل است زيرا با کلمه هؤلاء مناسبت ندارد زيرا اشاره
جلد 16 - صفحه 91
بجماعت است ممکن است بگوئيم: اشاره به طبيعي و دهري و لا مذهب است که اصلا منکر معاد هستند چنانچه گفتند: وَ قالُوا ما هِي‌َ إِلّا حَياتُنَا الدُّنيا نَمُوت‌ُ وَ نَحيا وَ ما يُهلِکُنا إِلَّا الدَّهرُ جاثيه آيه 23، و وَ قالُوا إِن هِي‌َ إِلّا حَياتُنَا الدُّنيا وَ ما نَحن‌ُ بِمَبعُوثِين‌َ انعام، آيه 29. و گفتند: هَيهات‌َ هَيهات‌َ لِما تُوعَدُون‌َ إِن هِي‌َ إِلّا حَياتُنَا الدُّنيا نَمُوت‌ُ وَ نَحيا وَ ما نَحن‌ُ بِمَبعُوثِين‌َ مؤمنون آيه 38 و 39، و غير اينها از آيات، و ممکن است اشاره بجماعتي باشد که معاد را در همين دنيا ميدانند و ميگويند:
انسان که مرد روحش تعلق ميگيرد ببدن انسان ديگر و هکذا و ابدان خاک ميشود، و ممکن است اشاره باشد بکساني که معاد جسماني را منکراند و ميگويند: روح تعلق ميگيرد بقالب مثالي و بدن حور قليايي، و ممکن است اشاره باشد بکساني که ميگويند:
روح پس از رها کردن بدن ميرود در صقع ملائکه و بالجمله منکر عود روح ببدن هستند، و بعيد نيست که بگوئيم شامل تمام اينها ميشود.
إِن هِي‌َ إِلّا مَوتَتُنَا الأُولي همين يک مردن است وَ ما نَحن‌ُ بِمُنشَرِين‌َ ديگر زنده نميشويم.
فَأتُوا بِآبائِنا إِن کُنتُم صادِقِين‌َ جواب آنها اوّلا انبياء نفرمودند که برميگرديد در همين دنيا بلکه در آخرت و دار جزا نه دار تکليف، و ثانيا چه بسياري از مرده‌ها زنده شدند در عهد موسي و عيسي و پيغمبر اسلام و ائمّه اطهار، و چه بسياري زنده ميشوند در ظهور حضرت بقية اللّه و در دوره وجعت ائمّه طاهرين.