مراد از اصحاب يمين همان گروهى هستند که در آيه 27 سوره واقعه از آنان ياد شده است:
وَ أَصْحابُ الْيَمِينِ ما أَصْحابُ الْيَمِينِ فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ ... کسانى که نامه عمل آنان را در قيامت به دست راستشان مى‌دهند.
جلد 10 - صفحه 295
در قيامت، گفتگوهاى تلخ و شيرين، سلام يا نفرين، سؤال و توبيخ، انداختن گناه و جرم به گردن ديگران و لعنت به يکديگر بسيار است و گفتگوى مؤمنان با مؤمنان، مجرمان با مجرمان، مجرمان با مؤمنان، و مؤمنان با مجرمان و نيز فرشتگان با مؤمنان و مجرمان در قرآن آمده است.
مراد از اطعام مسکين، يا زکات واجب است که ترک آن مستوجب دوزخ است و يا آن است که حتّى اگر زکات پرداخت شد ولى در جامعه گرسنه‌اى وجود داشت، سير کردن او واجب است و بى‌تفاوتى نسبت به او، سبب دوزخى شدن مى‌گردد.
شايد مراد از اطعام مسکين، تمام نيازهاى او باشد نظير پوشاک، مسکن، نه فقط خوراک و غذا.
هم تکذيب قيامت، مقدمه گناه است: «أَ رَأَيْتَ الَّذِي يُکَذِّبُ بِالدِّينِ فَذلِکَ الَّذِي يَدُعُّ الْيَتِيمَ» «1» و هم گناه، انسان را به سوى کفر و تکذيب مى‌کشاند: «ثُمَّ کانَ عاقِبَةَ الَّذِينَ أَساؤُا السُّواى أَنْ کَذَّبُوا» «2». بنابراين آيه «وَ کُنَّا نُکَذِّبُ بِيَوْمِ الدِّينِ» هم مى‌تواند علت کارهاى مجرمين در آيات قبل باشد و هم مى‌تواند معلول گناهان آنان باشد.
مراد از «يقين» در اين آيه، مرگ است، يا به خاطر آن که يقينى‌ترين امر در نزد همه است و احدى در آن شک ندارد و يا به خاطر آن که در لحظه مرگ تمام حقايق براى انسان کشف مى‌شود و همه به درجه يقين و باور مى‌رسند. «حَتَّى أَتانَا الْيَقِينُ»
نمازى که گاه و بيگاه خوانده شود، انسان را در زمره نمازگزاران قرار نمى‌دهد. «لَمْ نَکُ مِنَ الْمُصَلِّينَ» يعنى نماز ما استمرار نداشت. در سوره ماعون نيز آمده است: «فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَ» «3» و اين چنين نمازى انسان را مشمول شفاعت شافعان قرار نمى‌دهد. لَمْ نَکُ مِنَ الْمُصَلِّينَ ... فَما تَنْفَعُهُمْ شَفاعَةُ الشَّافِعِينَ «4» و اين همان حديث معروف امام صادق عليه السلام است که در آستانه شهادت فرمودند که بستگانم را حاضر کنيد و خطاب به آنان فرمودند: «لا ينال شفاعتنا من استخف بالصلاة» «5»
«1». ماعون، 2 و 3.
«2». روم، 10.
«3». ماعون، 5 و 6.
«4». مدّثر، 43 و 48.
«5». کافى، ج 3، ص 270.
جلد 10 - صفحه 296
مردم يا فائزند يا خائض؛ يعنى يا به فوز و فلاح و رستگارى مى‌رسند که فائز هستند و يا در ياوه و باطل خوض مى‌کنند و فرو مى‌روند که خائض هستند.
قرطبى از مفسرين معروف اهل سنّت از امام باقر عليه السلام نقل کرده که فرمود: ما و شيعيان ما اصحاب يمين هستيم و هرکس کينه و بغض ما اهل بيت را داشته باشد، در گرو است. «نحن و شيعتنا اصحاب اليمين و کل من ابغضنا اهل البيت فهم المرتهنون» «1»