اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ قال‌َ لَهُم نَبِيُّهُم إِن‌َّ اللّه‌َ قَد بَعَث‌َ لَکُم طالُوت‌َ مَلِکاً قالُوا أَنّي يَکُون‌ُ لَه‌ُ المُلک‌ُ عَلَينا وَ نَحن‌ُ أَحَق‌ُّ بِالمُلک‌ِ مِنه‌ُ وَ لَم يُؤت‌َ سَعَةً مِن‌َ المال‌ِ قال‌َ إِن‌َّ اللّه‌َ اصطَفاه‌ُ عَلَيکُم وَ زادَه‌ُ بَسطَةً فِي العِلم‌ِ وَ الجِسم‌ِ وَ اللّه‌ُ يُؤتِي مُلکَه‌ُ مَن يَشاءُ وَ اللّه‌ُ واسِع‌ٌ عَلِيم‌ٌ (247)
(و پيغمبرشان مر ايشان را گفت که خداوند طالوت را بر شما پادشاه برگزيد گفتند چگونه براي او بر ما پادشاهي باشد و حال آنکه ما بپادشاهي از او سزاوارتريم و فراخي مال باو داده نشده، پيغمبر گفت همانا خدا او را بر شما برگزيد و وسعت در علم و جسم باو فزوني داد و خدا پادشاهيش را بهر که بخواهد ميدهد و خداوند محيط و داناست) وَ قال‌َ لَهُم نَبِيُّهُم إِن‌َّ اللّه‌َ قَد بَعَث‌َ لَکُم طالُوت‌َ مَلِکاً بعد از آنکه بني اسرائيل از پيغمبرشان ارميا«1» چنين تقاضايي نمودند او بايشان گفت که خداوند طالوت را براي شما پادشاه قرار داد و طالوت مردي فقير و داراي شغل سقائي و از اولاد بنيامين بود ولي اعلم بني اسرائيل و اشجع آنها بود.
قالُوا أَنّي يَکُون‌ُ لَه‌ُ المُلک‌ُ عَلَينا وَ نَحن‌ُ أَحَق‌ُّ بِالمُلک‌ِ مِنه‌ُ با اينکه بني اسرائيل خودشان از پيغمبرشان خواسته بودند که پادشاهي براي آنها تعيين کند و پيغمبرشان فرمود که خداوند طالوت را براي شما برگزيد و با کلمه «لهم»
1- و در مجمع البيان و روايتي در بحار از حضرت باقر (ع) آن پيغمبر را اشموئيل ذکر کرده که بعربي اسمعيل است و در عهدين بلفظ صموئيل يافت ميشود.
جلد 2 - صفحه 504
که دلالت بر نفع ميکند اينکه مطلب را بيان فرمود يعني سلطنت طالوت بنفع شما است، ولي آنها اعتراض نموده و وي را لايق پادشاهي ندانسته و با کلمه (علينا) که دال بر ضرر است اينکه معني را اظهار کردند و اينکه اولين مخالفتي بود که از آنها در اينکه باره صادر شد، چون خيال ميکردند سلطنت بايد در بيت يوسف، و سلطان شخص متمکن و ثروتمند و داراي اسم و عنوان باشد چنانچه يهود زمان پيغمبر اسلام توهم کرده بودند که پيغمبري که در کتب آنها بوي بشارت داده شده بايد از بني اسرائيل باشد و چون ديدند از بني اسمعيل است مخالفت نمودند از اينجهت گفتند چگونه براي طالوت سلطنتي بر ما باشد و حال آنکه ما بپادشاهي سزاوارتر از اوئيم، زيرا داراي ثروت و مکنت و اسم و عنوان و از بيت پادشاهي مي‌باشيم.
وَ لَم يُؤت‌َ سَعَةً مِن‌َ المال‌ِ و طالوت وسعت در مال باو داده نشده و مرد فقير و تهي دست است.
قال‌َ إِن‌َّ اللّه‌َ اصطَفاه‌ُ عَلَيکُم پيغمبرشان گفت که او را خدا برگزيده است و کسي را که خدا انتخاب کند البته شايسته و لايق است و خداوند حکيم شخص نالايق را اختيار نمي‌فرمايد.
«وَ زادَه‌ُ بَسطَةً فِي العِلم‌ِ وَ الجِسم‌ِ» اگر مال ندارد خداوند دو چيز باو عنايت فرموده که بواسطه آن دو بر شما برتري دارد و لايق مقام پادشاهي و تدبير امور است يکي علم که بواسطه آن سياست و مملکت داري و تدبير امور کشوري و لشگري را ميتواند بکند و ديگر بسطه در جسم يعني قدرت و قوت و شجاعت که لازمه پيشوايي و سلطنت است.
وَ اللّه‌ُ يُؤتِي مُلکَه‌ُ مَن يَشاءُ و خدا پادشاهيش بهر که بخواهد ميدهد اشاره به اينکه شما در مقابل امر و قضاء الهي بايد تسليم باشيد و از خود اظهار نظر
جلد 2 - صفحه 505
کنيد چنانچه در آيه ديگر ميفرمايد وَ ما کان‌َ لِمُؤمِن‌ٍ وَ لا مُؤمِنَةٍ إِذا قَضَي اللّه‌ُ وَ رَسُولُه‌ُ أَمراً أَن يَکُون‌َ لَهُم‌ُ الخِيَرَةُ مِن أَمرِهِم«1» وَ اللّه‌ُ واسِع‌ٌ عَلِيم‌ٌ و خداوند واسع است يعني محيط بجميع عوالم و همه اشياء است و علم و قدرت و رحمتش بر همه چيز احاطه دارد چنانچه ميفرمايد.
وَسِع‌َ رَبِّي کُل‌َّ شَي‌ءٍ عِلماً«2» و نيز ميفرمايد وَسِعت‌َ کُل‌َّ شَي‌ءٍ رَحمَةً وَ عِلماً«3» مغفرت و آمرزش او وسيع است و همه گناهان را شامل ميشود چنانچه ميفرمايد إِن‌َّ رَبَّک‌َ واسِع‌ُ المَغفِرَةِ«4» و بالجمله واسع بر چيزي گفته ميشود که حد و انتهاء نداشته باشد و صفات خداوند همه غير محدود و غير متناهي است.
و عليم است يعني بحکم و مصالح امور دانا است و شايستگي و لياقت هر کس را مي‌داند.
و از اينکه آيه چند نکته استفاده ميشود:
1- چنانچه انتخاب پيغمبر با خداست تعيين پادشاه و مدبّر امور کشوري و لشکري هم بايد بانتخاب او باشد و مردم نميتوانند اجتماع نموده و برأي خود کسي را انتخاب نمايند و اينکه اساس مذهب اهل تسنن را باطل ميکند که خلافت را بانتخاب مردم و اجماع امّت ميدانند و همچنين سلطنت بني اميه و بني عباسي و ساير سلاطين جور را که بقهر و غلبه و زور و حيل و تزوير بر مردم مسلط شدند باطل ميسازد و ادله ايکه بر وجوب اطاعت اولي الامر است شامل اينها نيست بلکه اطاعت آنها اعانت بظلم و رکون بظالم است.
2- در موضوع سلطنت و رياست عامه مال و جاه و عنوان مدخليت ندارد بلکه شرط اساسي آن دو چيز است يکي اعلميت که از همه افراد رعيت علم او بيشتر و
1- سوره احزاب آيه 36
2- سوره انعام آيه 80
3- سوره مؤمن آيه 7
[.....]
4- سوره النجم آيه 33
جلد 2 - صفحه 506
و بتدبير امور آگاه‌تر و واردتر باشد، و ديگري شجاعت که ترس و ملاحظه و محافظه‌کاري در اجراء قانون و مجازات جنايت کاران نداشته باشد.
و اينهم دليل ديگري بر بطلان خلافت خلفاي جور است که هم از علم بي‌بهره و هم از شجاعت و ساير کمالات عاري بودند.
3- اينکه توهمي که بني اسرائيل ميکردند که بايد نبوت در اولاد لاوي يکي از پسران يعقوب و سلطنت در اولاد يوسف پسر ديگر او باشد توهم باطل است زيرا طالوت که خدا او را بپادشاهي برگزيد نه از اولاد لاوي و نه از اولاد يوسف بود بلکه از اولاد بنيامين برادر يوسف بود و همچنين توهم اينکه نبوت و سلطنت در يک خانواده جمع نميشود و بايد از هم جدا باشد نيز باطل است، زيرا داود هم مقام نبوت و هم مقام پادشاهي داشت.