اين آيه مى‌فرمايد: با انجام کارهاى نيک همچون نماز شب و تلاوت قرآن و رسيدگى به محرومان، مغرور نشويد که باز هم نياز به استغفار داريد.
اين آيه، جامعيّت اسلام را از اشک شبانه تا جهاد روزانه، از رابطه با خدا تا کمک به فقرا، از تلاوت قرآن تا سفرهاى تجارى و از انجام کارهاى خير همراه با استغفار نمايان مى‌کند.
در آيات قبل، فرمود: نصف يا ثلث و يا دو ثلث شب را به عبادت برخيزيد. اين آيه مى‌فرمايد: چون محاسبه اين مقدار کار مشکلى است که از عهده شما برنمى‌آيد، لذا خداوند آن را بر شما بخشيد و از اين پس، هر مقدار که مى‌توانيد و براى شما مقدور است به عبادت برخيزيد ونماز وقرآن بخوانيد. خصوصاً هنگامى که بيمار هستيد و يا در سفر به سرمى‌بريد.
امام رضا عليه السلام در تفسير آيه «فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ» از پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله نقل مى‌کند که آن حضرت فرمود: تا آنجا که خشوع و صفاى دل داريد، قرآن بخوانيد. «1»
«1». تفسير مجمع البيان.
جلد 10 - صفحه 276
در اين آيه، سفر به قصد تجارت با سفر به قصد جهاد در کنار هم آمده است، با آنکه اوّلى امرى دنيوى است و دوّمى امرى اخروى. براساس روايات، اگر تاجر در کارش خدا را مراعات کند و از کم فروشى و گران فروشى و احتکار و کلاهبردارى دورى کند، معيشت مردم را تامين کرده و همانند مجاهدى است که در ميدان قدم مى‌گذارد تا دشمن را از پاى درآورده و امنيّت جامعه را تضمين کند. «1»
گرچه تلاوت قرآن، از تکاليف واجب نيست، امّا مورد سفارش بسيار است، تا آنجا که در يک آيه، دوبار فرمان آمده و مورد تاکيد قرار گرفته است. فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ ...
فَاقْرَؤُا ...
احکام اسلام، هماهنگ با توان و امکانات انسان است و هيچ‌گاه عسر و حرج به دنبال ندارد. چنانکه براى بيمار، تيمم را به جاى وضو قرار داده، نماز را در هر حالتى که مى‌تواند بخواند، تکليف کرده، روزه را از او برداشته و به جاى آن کفّاره قرار داده است. اکنون به برخى آيات که اين ويژگى دستورات الهى را بيان مى‌دارد، اشاره مى‌کنيم:
«عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ فَتابَ عَلَيْکُمْ» خداوند دانست که شما توان احصا نداريد، پس بر شما آن را بخشيد.
«فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ» به مقدار ميسر قرآن بخوانيد.
«الْآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْکُمْ» «2» اکنون به شما تخفيف داد.
«أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ» «3» به مقدارى که استطاعت داريد، عِدّه و عُدّه جمع کنيد.
«لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ» «4» هرکس که توان و استطاعت دارد، بايد حجّ بگذارد.
«لا يُکَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها» «5» خداوند هيچ کسى را جز به اندازه توانش، تکليف
«1». تفسير درّالمنثور.
«2». انفال، 66.
«3». انفال، 60.
«4». آل عمران، 97.
«5». بقره، 286.
جلد 10 - صفحه 277
نمى‌کند.
«لا يُکَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا ما آتاها» «1» خداوند هيچ کسى را جز به مقدارى که به او عطاکرده، تکليف نمى‌کند.
«فَمَنْ کانَ مِنْکُمْ مَرِيضاً أَوْ عَلى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ» «2» آن که بيمار است يا در سفر است، در رمضان روزه نگيرد و به زمانى ديگر موکول کند.
«و فَلَمْ تَجِدُوا ماءً فَتَيَمَّمُوا» «3»* اگر آب نيافتيد، تيمم کنيد.
«يُرِيدُ اللَّهُ بِکُمُ الْيُسْرَ» «4» خداوند براى شما آسانى خواسته است.
«لَيْسَ عَلَى الْأَعْمى حَرَجٌ* وَ لا عَلَى الْمَرِيضِ» «5»* بر فرد نابينا و بيمار، تکليف حضور در ميدان جهاد نيست.