نکته‌های تفسیر نور

در قرآن، دو مرتبه کلمه‌ «قُمِ» آمده که هر دو خطاب به پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله است، يکى براى نماز شب و خودسازى‌ «قُمِ اللَّيْلَ» و ديگرى براى ارشاد و جامعه سازى. «قُمْ فَأَنْذِرْ» «مدثر» از «دثار» به معناى لباس بلندى است که روى ساير لباس‌ها به تن مى‌کنند و يا به هنگام خواب روى خود مى‌کشند. (در مقابل «شِعار» که لباس زير است.) فرمان «کبر» را در تکبيرهاى اذان و اقامه و تکبيرةالاحرام و همچنين تسبيحات اربعه نمازهاى واجب ملاحظه مى‌کنيم. امام صادق عليه السلام فرمود: منظور از «وَ ثِيابَکَ فَطَهِّرْ» آن است که لباس خود را کوتاه کن. زيرا در جاهليّت، بزرگان لباس ها را به قدرى بلند مى‌گرفتند که قسمتى از آن بر روى زمين کشيده مى‌شد و افرادى را اجير مى‌کردند که آن قسمت را همراه آنها بياورد. و امام کاظم عليه السلام فرمود: مراد از «ثِيابَکَ فَطَهِّرْ»، بالا زدن جامه براى جلوگيرى از به زمين‌ جلد 10 - صفحه 281 کشيده شدن آن و آلوده شدن آن است. «1» کلمه «رجز» مترادف «رجس» به معناى پليدى و آلودگى است و لذا در مورد هر گونه گناه، شرک، بت، عذاب و هر عمل و اخلاق ناروا به کار رفته است. در حديث مى‌خوانيم: «لا تعطى تلتمس اکثر منها» يعنى چيزى به ديگران عطا مکن که انتظار بازگشت بيشترى داشته باشى. و در حديث ديگر مى‌خوانيم: «لا تستکثر ما عملت من خير لله» يعنى کار نيکى را که براى خدا انجام داده‌اى هرگز بزرگ مشمار. «2» در سوره قبل (مزمّل) برنامه عبادت شبانه و رابطه با خداوند مطرح شد: «قُمِ اللَّيْلَ» و در اين سوره، برنامه روزانه و رابطه با مردم مطرح شده است. «قُمْ فَأَنْذِرْ» ذکر «الله اکبر» مصداق روشن عمل به اين آيه است. «وَ رَبَّکَ فَکَبِّرْ» بزرگ دانستن خداوند به معناى کوچک شمردن غير اوست. همان گونه که هواپيما هرچه بالاتر رود، زمين و آنچه بر روى آن است کوچکتر مى‌شود، کسى هم که خداوند نزد او بزرگ است و اللّه اکبر را با تمام وجود مى‌گويد، دنيا نزد او کوچک است و از هيچ ابرقدرتى نمى‌ترسد. «3» چنانکه از جمله صفات متّقين در خطبه همام نهج البلاغه مى‌خوانيم: «عظم الخالق فى انفسهم فصغر ما دون ذلک» بزرگى خداوند مطلق است، بزرگتر و برتر از همه ديدنى‌ها، شنيدنى‌ها، نوشتنى‌ها، فکر کردنى‌ها، توصيف کردنى‌ها و ... در ارشاد و انذار چند نکته اثر گذار است: پاکى ظاهرى: «وَ ثِيابَکَ فَطَهِّرْ»، پاکى معنوى: «وَ الرُّجْزَ فَاهْجُرْ»، اخلاص در عمل: «وَ لا تَمْنُنْ تَسْتَکْثِرُ» صبر و پشتکار: «وَ لِرَبِّکَ فَاصْبِرْ»