اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ أَنَّه‌ُ کان‌َ يَقُول‌ُ سَفِيهُنا عَلَي اللّه‌ِ شَطَطاً «4»
و بدرستي که هست ميگويد سفيه ما اجنه بر خداي متعال کلمات مختلفه بي معني و بي ربط مراد شياطين جن هستند که رئيس آنها ابليس است و سفيه آدم بي شعور و کم عقل و نافهم و نادان است، واقعا بسيار مورد تعجب است که شيطان با اينکه بهشت و نعم او را ديده بود و جهنم و عذاب او را مشاهده کرده بود براي يک ترک سجده و تکبر بآدم مشمول خطاب: فَإِنَّک‌َ رَجِيم‌ٌ وَ إِن‌َّ عَلَيک‌َ لَعنَتِي إِلي يَوم‌ِ الدِّين‌ِ حجر آيه 34 و 35 شد، و مشمول خطاب: قال‌َ اخرُج مِنها مَذؤُماً مَدحُوراً لَمَن تَبِعَک‌َ مِنهُم لَأَملَأَن‌َّ جَهَنَّم‌َ مِنکُم أَجمَعِين‌َ اعراف آيه 17 شد، و يقين باين معني داشت توبه نکرد و درخواست مغفرت و عفو نکرد چه سفاهتي بالاتر از اينکه است، و سفيه‌تر از شيطان اتباع شيطان
جلد 17 - صفحه 226
هستند از جن و انس که شياطين جني و انسي هستند.
أَنَّه‌ُ کان‌َ يَقُول‌ُ سَفِيهُنا عَلَي اللّه‌ِ شَطَطاً شطط کلمات مختلفه بي معني و بيهوده است که بزرگتر از همه آنها شرک بخدا است باقسام شرک يا العياذ نسبت جهل و کذب و ظلم و عجز بخدا دادن چنانچه در همين توراة رايج دست يهود در مورد آدم و شيطان دارد که خدا دروغ گفت بآدم و حوا که اگر از اينکه شجره بخوريد ميميريد و شيطان راست گفت که اگر بخوريد عقل پيدا ميکنيد خوردند نمردند و عقل پيدا کردند، و خدا نميدانست تا وقتي که آمد در بهشت براي تفرج و تفريح اينها رفتند پشت درخت که خدا نبيند اينها را لخت هستند خدا فهميد از درخت عقل خورده‌اند بملائکه گفت:
فردا هم ميروند از درخت حياة هم ميخورند و يک خدايي ميشوند مثل ما و دور درخت حياة را شمشير آتش بار قرار داد و گفت: اينها را از بهشت بيرون کنيد.
و از جمله شطط کلام قول بتجسم است که خدا را جسم ميدانند و فرداي قيامت روي تخت مينشيند و حکم ميکند و مؤمنين او را ميبينند و کفار نميبينند.
و از جمله شطط کلام قول بجبر است که خدا بنده را مجبور بمعصيت ميکند و مع ذلک عذابش ميکند. و از جمله آن قول بتفويض است که خدا رفت کنار و تعطيل کرد و اينکه دستگاه خود بخود ميچرخد که روز شنبه تعطيل کرد، و من جمله انکار عدل الهي است که عدل جزو اصول مذهب شيعه شد و غير اينها از مزخرفات و امثال اينکه مزخرفات در طايفه جن يا بيشتر از اينها هم هست و تمام از روي سفاهت و جهالت و حماقت است.
انه ضمير شأن است.
يَقُول‌ُ سَفِيهُنا مثل سفهاء انس.
عَلَي اللّه‌ِ نسبت بذات اقدس مستجمع جميع کمالات از صفات کمال و جمال و جلال که اللّه اسم ذات جامع جميع اينها است.
شَطَطاً همين نوع مزخرفات.