اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ أَنَّه‌ُ تَعالي جَدُّ رَبِّنا مَا اتَّخَذَ صاحِبَةً وَ لا وَلَداً «3»
و اينکه که خداي متعال بزرگ پروردگار ما است نگرفته است صاحبه که عيال و زوجه باشد و نه ولد که فرزند باشد.
وَ أَنَّه‌ُ تَعالي از ماده علو و رفعت و بزرگواري است و قريب المعني است با عظمت و کبريايي مي‌گويي: هو العلي الاعلي و يکي از اسماء الحسني العلي العظيم است و تعبير با علي من کل شي‌ء از ضيق عبارت است زيرا علي از اسماء ذات است غير محدود و کل شي‌ء محدود است و گفتيم نسبت محدود بغير محدود اگر مثل قطره بدريا بگويي غلط گفته‌اي زيرا دريا هم محدود است، و خداوند متعال اينکه اسم را انتخاب فرمود براي امير المؤمنين عليه الصلاة و السلام موقعي که حضرت ابي طالب و فاطمه بنت اسد در پيشگاه احديت عرض کردند:
يا رب يا ذا الغسق الدجي || و القمر المبتهج المضي
بين لنا من حکمک المرضي || ما ذا تري في اسم ذا الصبي
جواب آمد:
خصصتما بالولد الزکي || الطاهر المطهر المرضي
و اسمه من شامخ علي || علي اشتق من العلي
يعني در ممکنات در جميع کمالات نفسانيه و معنويه بر تمام برتري دارد فقط وجود مقدس حضرت رسالت که نام مبارکش محمّد احمد محمود است که آنهم اشتقاقش از اسم الهي است که يکي از اسماء الهي حميد است با اينکه حمد مختص بذات اقدس او است لکن در ممکنات در جميع کمالات سزاوار حمد است و همين است معناي مقام محمود که ميفرمايد: عَسي أَن يَبعَثَک‌َ رَبُّک‌َ مَقاماً مَحمُوداً بني اسرائيل آيه 81، و
جلد 17 - صفحه 225
همين است حديث شريف که فرمود:
(لولا علي لما کان لفاطمة کفو من آدم و من دونه)
و از همين حديث استفاده ميشود که پس از مقام پيغمبر و علي فاطمة افضل از تمام انبياء و اولياء است و شاهد بر اينکه معني حديث شريف منسوب بحضرت عسکري است که فرمود:
(نحن حجج اللّه علي خلقه و جدتنا فاطمة حجة اللّه علينا).
جَدُّ رَبِّنا و جد بمعني بزرگي و کبريايي است که مي‌گويي: اللّه اکبر در اول اذان و اقامه و اول نماز، و از معصوم سؤال کردند که: معني اللّه اکبر يعني اکبر من کل شي‌ء!
فرمود:
اکبر من أن يوصف.
و بس است در مقام شئونات حضرت رسالت و امير المؤمنين حديث منسوب به پيغمبر که فرمود: خدا را نشناخت جز من و علي، و مرا نشناخت جز خدا و علي، و علي را نشناخت جز خدا و من، و اينکه اطلاق جد بر پدر پدر و پدر مادر و جده بر مادر پدر و مادر ميکنند بهمين معني است و لذا در فارسي تعبير بپدر بزرگ و مادر بزرگ ميکني و هر چه بالا رود تا حضرت آدم جد اعلي تعبير ميکنيم.
مَا اتَّخَذَ صاحِبَةً که عيال و زوجه باشد.
وَ لا وَلَداً اشاره به رد کساني است که گفتند: ملائکه دختران خدا هستند و عيسي پسر خدا و عزيز پسر خدا و آدم إبن اللّه بلکه گفتند: نَحن‌ُ أَبناءُ اللّه‌ِ مائده آيه 21.