اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ أَن لَوِ استَقامُوا عَلَي الطَّرِيقَةِ لَأَسقَيناهُم ماءً غَدَقاً «16»
جلد 17 - صفحه 235
و اينکه اگر جن و انس استقامت داشتند بر طريقه حقه و اعوجاج پيدا نميکردند ما هم هر آينه آنها را سيراب ميکرديم آب فراوان بسيار.
اينکه آيه شريفه مربوط بکلام جن نيست کلمات آنها تا آيه قبل تمام شد و اينکه آيه را نيز دو نحوه تفسير شده يک نحوه که بسيار از مفسرين و مأخوذ از اخبار است چنانچه در ترجمه بيان شد اينکه مراد از استقامت بر طريقه طريقه حقه است چنانچه از أبي بصير است که گفت:
(قلت لابي جعفر (ع): قول اللّه عز و جل: ان الّذين قالوا ربنا اللّه ثم استقاموا!- قال: هو و اللّه ما انتم عليه و لو استقاموا علي الطريقه سقيناهم ماء غدقا)
و مراد ما انتم عليه اعتصام بامامت ائمه اثنا عشر ائمه طاهرين صلوات اللّه عليهم اجمعين و استقامت بر اينکه طريقه عمل بر طبق فرمايشات آنها و طبق دستورات آنها و اينکه امر بسيار مشکل است که انسان قدمي بر خلاف آن نگذارد چنانچه از پيغمبر اکرم است فرمود:
شيبتني سورة هود لمکان قوله تعالي: فَاستَقِم کَما أُمِرت‌َ وَ مَن تاب‌َ مَعَک‌َ
آيه 114. زيرا استقامت در دين مجرد عمل بدستورات ديني نيست بلکه وظيفه هر فردي است که باندازه توانايي خود ديگران را هم مستقيم نمايد و همين حضرت رسالت را پير کرد.
تفسير دوم اينکه مراد از وَ أَن لَوِ استَقامُوا عَلَي الطَّرِيقَةِ يعني بر همان کفر و شرک که بودند باقي باشند و بشرف اسلام مشرف نشوند ما دنيا را رو بآنها ميآوريم تا عذاب آنها زيادتر گردد که مفاد آيه شريفه: وَ لَو لا أَن يَکُون‌َ النّاس‌ُ أُمَّةً واحِدَةً لَجَعَلنا لِمَن يَکفُرُ بِالرَّحمن‌ِ لِبُيُوتِهِم سُقُفاً مِن فِضَّةٍ وَ مَعارِج‌َ عَلَيها يَظهَرُون‌َ وَ لِبُيُوتِهِم أَبواباً وَ سُرُراً عَلَيها يَتَّکِؤُن‌َ وَ زُخرُفاً ... الايه زخرف آيه 32، و مفاد آيه شريفه: وَ لا يَحسَبَن‌َّ الَّذِين‌َ کَفَرُوا أَنَّما نُملِي لَهُم خَيرٌ لِأَنفُسِهِم إِنَّما نُملِي لَهُم لِيَزدادُوا إِثماً وَ لَهُم عَذاب‌ٌ مُهِين‌ٌ آل عمران آيه 172 لکن تفسير اول صحيح است.
لَأَسقَيناهُم ماءً غَدَقاً اينکه جمله هم دو نحوه تفسير شده يک نحوه که اشاره باشد بامر معنوي چنانچه از بريد عجلي از حضرت صادق (ع) که فرمود:
(معناه
جلد 17 - صفحه 236
لافضناهم علما کثيرا يتعلمونه من الأئمه)
و نحوه ديگر اينکه مراد نزول باران است که تمام برکات روي زمين در اثر باران است حيات انسان و جميع حيوانات و اشجار و حبوبات از برکات باران است که اگر خداي نخواسته نباريد تمام هلاک ميشوند.