اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَهَزَمُوهُم بِإِذن‌ِ اللّه‌ِ وَ قَتَل‌َ داوُدُ جالُوت‌َ وَ آتاه‌ُ اللّه‌ُ المُلک‌َ وَ الحِکمَةَ وَ عَلَّمَه‌ُ مِمّا يَشاءُ وَ لَو لا دَفع‌ُ اللّه‌ِ النّاس‌َ بَعضَهُم بِبَعض‌ٍ لَفَسَدَت‌ِ الأَرض‌ُ وَ لکِن‌َّ اللّه‌َ ذُو فَضل‌ٍ عَلَي العالَمِين‌َ (251)
(پس باذن خدا لشگر طالوت جنود جالوت را شکست دادند و داود جالوت را کشت و خدا پادشاهي و حکمت باو عطا فرمود و از آنچه ميخواست باو تعليم داد و اگر دفع کردن خدا بعضي از مردم را ببعض ديگر نبود البته زمين تباه مي‌شد ولي خدا داراي بخشش نسبت بجهانيان است) فَهَزَمُوهُم بِإِذن‌ِ اللّه‌ِ هزم را در مجمع البيان بدفع تفسير کرده و در مجمع البحرين بکسر يعني شکستن معني نموده و ظاهر اينکه است که هزم بمعني شکست دادن يعني از بين بردن و هلاک نمودن باشد يعني جنود جالوت را از بين برده و هلاک نمودند و البته اينکه کار باذن و مشيت الهي بود و اگر اراده حق تبارک و تعالي نبود تحقق نمي‌يافت چنانچه در آيه ديگر ميفرمايد:
1- سوره کهف آيه 95
جلد 2 - صفحه 513
ما قَطَعتُم مِن لِينَةٍ أَو تَرَکتُمُوها قائِمَةً عَلي أُصُولِها فَبِإِذن‌ِ اللّه‌ِ«1» وَ قَتَل‌َ داوُدُ جالُوت‌َ و داود که جزو لشگريان طالوت بود جالوت را کشت در جلد پنجم بحار صفحه 329 حديث مفصلي از کافي از حضرت صادق عليه السّلام درباره انبياء بني اسرائيل از زمان موسي تا مسيح و جهاد آنان را با دشمن دين ذکر ميکند و چون حديث بسيار مفصلي است آنچه راجع بداود است بطور اختصار متذکر ميشويم.
مينويسد داود پسر ايشا بود و ايشا چهار پسر داشت و در روايت قمي و مجمع است که ايشان ده پسر داشت و شبان گوسفندان بود و داود از همه آنها کوچکتر بود و ايشا همه پسران را در لشگر طالوت روانه جنگ نمود و داود را براي رعايت گوسفندان گذارد. و سپس آذوقه تهيه نموده و بوسيله داود براي پسرانش فرستاد و خداوند به پيغمبر آن زمان وحي فرستاد که هر که درع موسي بر قامتش راست آيد قاتل جالوت است، و درع موسي بر قامت احدي راست نيامد تا موقعي که داود براي حمل آذوقه حرکت ميکرد در اثناي راه بقطعه سنگي برخورد آن سنگ صدا کرد اي داود مرا بردار که من قاتل جالوت هستم و در روايت قمي دارد که سه قطعه سنگ او را ندا دادند، داود آنها را برداشته در مخلات (چنته توبره) خود گذاشت موقعي که بلشگر طالوت رسيد بدو گفت من قاتل جالوتم گفت ترا چه نيرو و شجاعتي است! داود گفت موقعي که شير حمله کند و يکي از گوسفندان مرا بربايد آن شير را گرفته گوسفند را از دهان او ميگيرم، پس درع موسي را آورده بر او پوشاندند، بقامتش راست آمد، او را روانه ميدان جنگ نمودند داود يکي از سنگها را در ميمنه لشگر جالوت انداخته و آنها را متفرق ساخت و ديگري را در ميسره انداخته و آنان را متفرق نمود و سنگ سوم را به پيشاني
1- سوره حشر آيه 5
جلد 2 - صفحه 514
جالوت زده و او را هلاک گردانيد، سپس بني اسرائيل او را بسلطنت انتخاب نمودند وَ آتاه‌ُ اللّه‌ُ المُلک‌َ وَ الحِکمَةَ خداوند باو يعني داود پادشاهي و سلطنت و حکمت يعني نبوت و رسالت عنايت فرمود.
وَ عَلَّمَه‌ُ مِمّا يَشاءُ زبور را باو تعليم داده و بر او نازل فرموده و آهن را بدست او نرم ساخت تا از آن زره بسازد و لحن خوش باو عنايت فرمود که جبال و طيور با او تسبيح ميگفتند چنانچه ميفرمايد يا جِبال‌ُ أَوِّبِي مَعَه‌ُ وَ الطَّيرَ وَ أَلَنّا لَه‌ُ الحَدِيدَ«1» و نيز ميفرمايد وَ آتَينا داوُدَ زَبُوراً«2» وَ لَو لا دَفع‌ُ اللّه‌ِ النّاس‌َ بَعضَهُم بِبَعض‌ٍ لَفَسَدَت‌ِ الأَرض‌ُ دفع عبارت از جلوگيري چيزيست که در مقام تحقق و ثبوت است و رفع از بين بردن چيزي است بعد از آنکه محقق و ثابت شده است.
و در معني اينکه جمله سه احتمال است: اول ظاهر آيه که مناسب مورد و سياق آيات است و آن اينست که افراد ظالمي که در روي زمين از کفار و جبابره و فراعنه استيلاء پيدا ميکنند اگر در روي زمين بمانند هر آينه فساد و ستمگري آنها زمين و اهل زمين را از بين ميبرد لذا خداوند بواسطه حفظ نظام عالم و بقاء بني آدم افراد ديگري را بر آنها مسلط ميکند تا آنها را هلاک نموده و از فساد آنان جلوگيري نمايند چنانچه طالوت و داود و يارانشان جالوت و لشگر او را منهزم نموده و از افساد آنان جلوگيري نمودند.
دوم بواسطه وجود افراد با ايمان و صالح و متقي و اطفال بي‌گناه رفع بليات از عموم مردم مي‌نمايند که اگر آنها نبودند همه اهل زمين هلاک ميشدند چنانچه در مجمع و غيره از رسول اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم روايت کرده‌اند که فرمود «
لولا شيوخ رکع و صبيان رضع و بهائم رتع لصب عليکم العذاب صبّا
» و در نسخه بجاي شيوخ عباد نقل شده است
1- سوره سبأ آيه 10
2- سوره نساء آيه 161
جلد 2 - صفحه 515
و همچنين از جابر از رسول اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم روايت کرده‌اند که فرمود «
ان اللّه يصلح بصلاح الرجل المسلم ولده و ولد ولده و اهل دويرته و دويرات حوله و لا يزالون في حفظ اللّه ما دام فيهم
» و همچنين حديثي که در مجمع از جميل از حضرت صادق روايت کرده که فرمود «
ان اللّه يدفع بمن يصلي من شيعتنا عمن لا يصلّي منهم و لو اجتمعوا علي ترک الصلاة لهلکوا و ان اللّه ليدفع بمن يزکي من شيعتنا عمن لا يزکي و لو اجتمعوا علي ترک الزکاة لهلکوا و ان اللّه يدفع بمن يحج من شيعتنا عمن لا يحج منهم و لو اجتمعوا علي ترک الحج لهلکوا».
و بر طبق اينکه مضمون اخبار بسياري در برهان نقل کرده و آيه شريفه را بر اينکه معني حمل نموده‌اند و اينکه تفسير اگر چه خلاف ظاهر است ولي چون از مصادر وحي و ائمه هدي رسيده لازم الاخذ است.
سوم خداوند بواسطه سلاطين و امراء جلوگيري از فساد مردمان بي‌باک و شهوت پرست و جنايتکار ميکند و انتظام اجتماع بواسطه آنها بر قرار ميسازد چنانچه در مجمع البيان نقل کرده «
ما نزع اللّه بالسلطان اکثر مما نزع بالقرآن لان‌ّ من يمتنع عن الفساد لخوف السلطان اکثر ممن يمتنع منه لاجل الوعد و الوعيد الذي في القرآن
» ولي ظاهر آيه مناسب همان احتمال اول است اگر چه آن دو معني في حد نفسه صحيح و درست است.
و لکن اللّه ذو فضل علي العالمين
«
» خداوند بواسطه تفضل بر جهانيان دفع فساد را از روي زمين ميفرمايد.
516