تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلاقُوا رَبِّهِمْ وَ أَنَّهُمْ إِلَيْهِ راجِعُونَ (46)
بعد از آن وصف خاشعين را فرمايد:
الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلاقُوا رَبِّهِمْ: خاشعين کسانيند که يقين دارند به درستى که ايشان ملاقات کننده‌اند ثواب و وعده‌هاى پروردگار خود را.
على بن ابراهيم قمى فرمايد: «ظنّ» در اين آيه شريفه به معنى يقين مى‌باشد.
تفسير برهان از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام، در اين آيه شريفه فرمود: يقين دارند به درستى که ايشان مبعوث مى‌شوند و محشور گردند و محاسبه شوند و جزا داده شوند به ثواب و عقاب «2».
وَ أَنَّهُمْ إِلَيْهِ راجِعُونَ: و به درستى که ايشان يقين دارند که به سوى رحمت پروردگار خود بازگشت کنندگانند، به جهت پاداش طاعات و عبادات خود.
در کافى از حضرت رضا عليه السّلام مروى است که فرمود: الايمان
«1» جامع احاديث الشيعه، جلد 5 باب 4 صفحه 47 حديث 67.
«2» تفسير برهان، جلد اوّل، صفحه 95، حديث هشتم.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 138
فوق الاسلام بدرجة و التّقوى فوق الايمان بدرجة و اليقين فوق التّقوى بدرجة «1».
يعنى: ايمان فوق اسلام است به درجه‌اى، و تقوى فوق ايمان است به درجه‌اى، و يقين فوق تقوى باشد به درجه‌اى.
تبصره: از آيه شريفه و احاديث وارده استفاده مى‌شود که يقين اقوى مرتبه تقوى و ايمان و اسلام است. بنابراين اگر چنانچه يقين حقيقى و اعتقاد قلبى به قيامت و احوال آن از محاسبه و مؤاخذه و پاداش اعمال باشد، هر آينه از اين اعتقاد منبعث شود خوفى در قلب، که مانند خون دوران نمايد در تمام اعضاء و جوارح، بمرتبه‌اى که آثارش ظاهر و هويدا شود، و لذا خاشعون را وصف فرموده به کسانى که يقين دارند به قيامت و ملاقات ثواب و عقاب و جزاى اعمال.