اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِلاَّ المُصَلِّين‌َ «22» الَّذِين‌َ هُم عَلي صَلاتِهِم دائِمُون‌َ «23» وَ الَّذِين‌َ فِي أَموالِهِم حَق‌ٌّ مَعلُوم‌ٌ «24» لِلسّائِل‌ِ وَ المَحرُوم‌ِ «25» وَ الَّذِين‌َ يُصَدِّقُون‌َ بِيَوم‌ِ الدِّين‌ِ «26»
وَ الَّذِين‌َ هُم مِن عَذاب‌ِ رَبِّهِم مُشفِقُون‌َ «27» إِن‌َّ عَذاب‌َ رَبِّهِم غَيرُ مَأمُون‌ٍ «28» وَ الَّذِين‌َ هُم لِفُرُوجِهِم حافِظُون‌َ «29» إِلاّ عَلي أَزواجِهِم أَو ما مَلَکَت أَيمانُهُم فَإِنَّهُم غَيرُ مَلُومِين‌َ (30)
فقط استثناء فرموده از افراد انسان کساني را که داراي اينکه صفات باشند که ميفرمايد:
مگر نمازگزاران کساني که دوام دارد نماز آنها يعني پنج نماز واجبي از آنها ترک نميشود و کساني که در اموال خود حقي بر سائلين و محرومين قرار داده‌اند و کساني که اعتقاد دارند و تصديق ميکنند بروز جزاء روز قيامت و کساني که از عذاب
جلد 17 - صفحه 191
پروردگار خود ميترسند، زيرا عذاب پروردگار آنها غير مأمون است احدي امن از آن ندارد و کساني که عورت خود را حفظ ميکنند مگر بر زنهاي خود و شوهرهاي خود يا کنيزان خود بملک يمين مالک شدند پس بدرستي که آنها غير ملومين هستند يعني ملامت ندارند.
إِلَّا المُصَلِّين‌َ که در ميان واجبات ديني اهم از تمام آنها است که ميفرمايند:
(الصلاة خير موضوع من شاء استقل و من شاء استکثر)
و (الصلاة معراج المؤمن و
(اول ما يحاسب به العبد يوم القيامة الصلاة)
و
(عنوان صحيفة المؤمن الصلاة ان قبلت قبل ما سواه و ان ردت رد ما سواها
و
(الصلاة عمود الدين من لا صلوة له لا دين له
و البته مراد صلوة صحيحه است که تام الاجزاء و الشرائط باشد و گفتند:
(تارک الصلاة کافر)
و ضايع الصلاة بلا ايمان از دنيا ميرود.
الَّذِين‌َ هُم عَلي صَلاتِهِم دائِمُون‌َ از اول بلوغ نماز واجب ميشود تا نفس آخر که ميفرمايد:
(لا تسقط بحال)
و اقسام صلوة از واجبه و مندوبه موقته و غير موقته و احکام نماز و عوارض آن و مسائل آن بسيار است بايد يک نماز بدون عذر شرعي از او فوت نشود.
وَ الَّذِين‌َ فِي أَموالِهِم حَق‌ٌّ مَعلُوم‌ٌ حقوق ذوي الحقوق از زکوات و اخماس و مظالم عباد و ارحام و مضطرين و حفظ نفس محترمه و حفظ دين و نذور و کفارات و ساير واجبات ماليه و صدقات مندوبه و صله ارحام و دستگيري از بيچارگان و درمانده‌گان.
لِلسّائِل‌ِ اگرچه سؤال مذموم است بالاخص کساني که کسب آنها گدايي است در صورتي که احتياج نداشته باشند حرام است که تعبير بسائل بکف ميکنند، و لکن رد سائل هم مذموم است.
وَ المَحرُوم‌ِ کساني هستند که خدا ميفرمايد: لِلفُقَراءِ الَّذِين‌َ أُحصِرُوا فِي سَبِيل‌ِ اللّه‌ِ لا يَستَطِيعُون‌َ ضَرباً فِي الأَرض‌ِ يَحسَبُهُم‌ُ الجاهِل‌ُ أَغنِياءَ مِن‌َ التَّعَفُّف‌ِ تَعرِفُهُم بِسِيماهُم لا يَسئَلُون‌َ النّاس‌َ إِلحافاً بقره آيه 284.
جلد 17 - صفحه 192
وَ الَّذِين‌َ يُصَدِّقُون‌َ بِيَوم‌ِ الدِّين‌ِ اعتقاد بروز جزا و پاداش عمل دارند و در مقام تحصيل آخرت و مثوبات آن بر ميآيند که عبارة اخري ايمان باشد آنهم ايمان کامل که هيچ کوتاهي در آن نکرده باشند.
وَ الَّذِين‌َ هُم مِن عَذاب‌ِ رَبِّهِم مُشفِقُون‌َ خائف هستند، خوف مؤمن از جهاتي است يکي آنکه ميترسد که خدا نخواسته در بقيه عمر سلب ايمان بشود و بي ايمان از دنيا برود و دائما از خدا طلب ميکند حفظ ايمان و عاقبت بخيري را، ديگر آنکه بدون توبه از دنيا برود و بر فرض توبه مورد قبول نشود، و ديگر آنکه اگر خدا با بنده بعدل رفتار کند براي يک لغزش عذاب نمايد حق دارد، ديگر آنکه عباداتش رد شود و مورد قبول نگردد که مؤمن دائما بايد بين خوف و رجاء باشد که دو معصيت کبيره امن من مکر اللّه و يأس عن روح اللّه است.
إِن‌َّ عَذاب‌َ رَبِّهِم غَيرُ مَأمُون‌ٍ احدي از فرداي خود خبر ندارد آيا با سعادت از دنيا ميرود يا با شقاوت.
وَ الَّذِين‌َ هُم لِفُرُوجِهِم حافِظُون‌َ فرج بمعني عورت است و عورت در رجال عبارت است از قبل و دبر و بيضتان و عجان و ظهار فاصله بين عورتين و پشت عورت و حفظ آن از زنا و لواط و استمناء و نظر است که واجب است ستر کند و حرام است نظر بعورت ديگران کند، و در نساء سه قسم عورت دارند يکي بر مردم نامحرم تمام بدن از موي سر تا کف پا فقط استثناء شده قرصه صورت و دست تا بند دست و روي پا تا مفصل آنهم مشروط به اينکه زينت نشده باشد مثل ابرو و چشم و لب و ساير اعضاء صورت يا دست و پا، و در نماز و طواف هم ستر واجب است، و يکي بر محارم از رجال از ناف تا زانو حتي بر پدر و فرزند و برادر، و يکي بر نساء قبل و دبر و ما بينهما و ما حولهما حتي بر مادر و دختر و خواهر که واجب است ستر کند و حرام است نظر کند.
إِلّا عَلي أَزواجِهِم که مرد نسبت بزوجه و زن نسبت بزوج که همه نوع استمتاع بر طرفين جايز است چه دائميه باشد يا موقته که متعه ميگويند خلافا للعامه که متعه را حرام ميدانند چون عمر حرام کرده که گفت: (متعتان کانتا في عهد رسول اللّه محللتان
جلد 17 - صفحه 193
انا احرمهما و اعاقب عليهما.
أَو ما مَلَکَت أَيمانُهُم که عبارت از کنيز باشد مشروط بر اينکه مزوجه غير نباشد که بر مولي حلال است يا بر کسي که مولي تحليل کرده.
فَإِنَّهُم غَيرُ مَلُومِين‌َ بلکه بسا واجب ميشود يا مستحب‌ّ است و فضيلت دارد.