اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَلا أُقسِم‌ُ بِرَب‌ِّ المَشارِق‌ِ وَ المَغارِب‌ِ إِنّا لَقادِرُون‌َ (40) عَلي أَن نُبَدِّل‌َ خَيراً مِنهُم وَ ما نَحن‌ُ بِمَسبُوقِين‌َ (41)
جلد 17 - صفحه 198
پس قسم نميخورم به پروردگار مشارق و مغارب محققا هر آينه ما قدرت داريم بر اينکه تبديل فرمائيم اينکه کفار و منافقين را باشخاص بهتر از اينها و نيستيم ما کسي که احدي بتواند بر ما سبقت بگيرد. چه بسيار در نسل اينکه کفار و مشرکين اولادهاي مؤمن صالح بوجود آيند مثل محمّد بن أبي بکر و چه بسيار کفار و مشرکين بشرف اسلام مشرف شوند: إِن‌َّ اللّه‌َ فالِق‌ُ الحَب‌ِّ وَ النَّوي يُخرِج‌ُ الحَي‌َّ مِن‌َ المَيِّت‌ِ وَ مُخرِج‌ُ المَيِّت‌ِ مِن‌َ الحَي‌ِّ انعام آيه 95 و آيات ديگر و مکرر گفته‌ايم که يکي از اسراري که خداوند بر اينکه کفار و منافقين و اهل ضلالت عذاب نازل نميفرمايد اينکه است که در نسل اينها مؤمنين صالحين بوجود ميآيند لذا ميفرمايد:
فَلا أُقسِم‌ُ پس قسم نميخورم زيرا گذشت که گفتيم قسم براي اثبات امري است مجهول اما امري که از شدت وضوح بر تمام مکشوف است احتياج بقسم ندارد.
بِرَب‌ِّ المَشارِق‌ِ وَ المَغارِب‌ِ مشرق محل طلوع آفتاب است و مغرب محل غروب آن و تعبير بجمع براي اينکه است که هر نقطه از زمين و بلاد و ممالک محل طلوع و غروب آفتاب مختلف است حتي بعضي نقاط مشرق آنها مغرب نقطه ديگر است و بالعکس لذا تعبير بجمع فرمود. لکن در اخبار نحو ديگري تفسير فرموده باختلاف از منه در دوره سال که محل طلوع و غروب شمس مختلف ميشود حتي دارد: إبن کوا سؤال کرد از امير المؤمنين (ع) که: در قرآن تناقض است يک جا ميفرمايد: رَب‌ُّ المَشرِق‌ِ وَ المَغرِب‌ِ شعراء آيه 27، و يک جا ميفرمايد: رَب‌ُّ المَشرِقَين‌ِ وَ رَب‌ُّ المَغرِبَين‌ِ الرحمن آيه 16 و 17، يک جا ميفرمايد: بِرَب‌ِّ المَشارِق‌ِ وَ المَغارِب‌ِ حضرت جواب دادند: در مورد افراد اشاره بهمان زمان و مکان است هذا مشرق و هذا مغرب، و در مورد تثنيه اشاره بفصل شتاء و صيف است، و در مورد جمع اشاره باختلاف دوره سال و اختلاف بروج است.
إِنّا لَقادِرُون‌َ خداوند قدرتش عين ذات او است مثل علمش حدي براي او نيست نه اول دارد نه آخر و تعبير بکل شي‌ء از ضيق عبارت است زيرا اشياء کلها محدود هستند و قدرت نامتناهي است و همچنين علم.
جلد 17 - صفحه 199
عَلي أَن نُبَدِّل‌َ خَيراً مِنهُم معني اينکه نيست که اينها هم خوب هستند و تبديل ميکنيم به بهتر از اينها هيچ خيريتي در اينها نيست، و اينکه مثل اينکه است که گويي بهشت بهتر از جهنم است شکر بهتر از زهر است، عبادت بهتر از معصيت است، ايمان بهتر از کفر و ضلالت است مشاهده کنيد چند سالي بيشتر نگذشت که ميفرمايد: إِذا جاءَ نَصرُ اللّه‌ِ وَ الفَتح‌ُ وَ رَأَيت‌َ النّاس‌َ يَدخُلُون‌َ فِي دِين‌ِ اللّه‌ِ أَفواجاً نصر آيه 1 و 2، و بيايد در دوره ظهور و رجعت که زمين از لوث کفر و شرک و ضلالت و فسق و فجور و طغيان و ظلم پاک شود و ايمان و تقوي و عدل و داد جايگير شود.
وَ ما نَحن‌ُ بِمَسبُوقِين‌َ کيست بتواند بر خداي متعال سبقت بگيرد و در مقابل قدرت او قدرت نمايي کند و بتواند جلوگيري کند از تقديرات الهي.
چراغي را که ايزد بر فروزد || هر آن کس پف کند ريشش بسوزد
ما شاء اللّه کان و ما لم يشأ لم يکن إِذا أَرادَ شَيئاً أَن يَقُول‌َ لَه‌ُ کُن فَيَکُون‌ُ.