تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
الْحَاقَّةُ «1» مَا الْحَاقَّةُ «2» وَ ما أَدْراکَ مَا الْحَاقَّةُ «3» کَذَّبَتْ ثَمُودُ وَ عادٌ بِالْقارِعَةِ «4»
فَأَمَّا ثَمُودُ فَأُهْلِکُوا بِالطَّاغِيَةِ «5» وَ أَمَّا عادٌ فَأُهْلِکُوا بِرِيحٍ صَرْصَرٍ عاتِيَةٍ «6» سَخَّرَها عَلَيْهِمْ سَبْعَ لَيالٍ وَ ثَمانِيَةَ أَيَّامٍ حُسُوماً فَتَرَى الْقَوْمَ فِيها صَرْعى کَأَنَّهُمْ أَعْجازُ نَخْلٍ خاوِيَةٍ «7» فَهَلْ تَرى لَهُمْ مِنْ باقِيَةٍ «8» وَ جاءَ فِرْعَوْنُ وَ مَنْ قَبْلَهُ وَ الْمُؤْتَفِکاتُ بِالْخاطِئَةِ «9»
فَعَصَوْا رَسُولَ رَبِّهِمْ فَأَخَذَهُمْ أَخْذَةً رابِيَةً «10»
ترجمه
ساعتى که حقّ است وقوع آن
چه ساعت حقّى است آن
و چه ميدانى چيست آن ساعت حق
تکذيب کردند قبيله ثمود و عاد کوبنده در هم شکننده را
پس امّا ثمود پس هلاک شدند بصيحه فوق العاده
و اما عاد پس هلاک شدند به باد بسيار سردى متجاوز از حدّ
مسخّر فرمود آنرا بر آنها هفت شب و هشت روز پى در پى پس مى‌بينى آنگروه را در آن افتادگان گوئى آنها تنه‌هاى درخت خرماى ميان تهى هستند
پس آيا مى‌بينى براى آنها باقى مانده‌اى
و بجا آوردند فرعون و کسانيکه پيش از او بودند و اهل آباديهاى زير و رو شده گناه را
پس نافرمانى کردند فرستاده پروردگارشان را پس گرفت آنها را گرفتن سخت‌ترى.
تفسير
روز و ساعت قيامت حقّ است براى آنکه محقّقا واقع خواهد شد و حق است که در آنروز حقائق امور مکشوف ميگردد و حق است که خداوند در آنروز بحساب خلق رسيدگى فرموده بجزاى اعمالشان ميرساند پس از هر جهت حق است و حقيق است بنام حاقّه که خداوند او را بآن خوانده و براى شدّت اهوال آن بايد بفرمايد چه ساعت سخت حقّى است آن و براى عدم معرفت کسى بکنه آن و خصوصيّات احوالش بايد بفرمايد به پيغمبر خود که چه چيز دانا کرده است تو را
جلد 5 صفحه 259
که چيست حقيقت و احوال آن و نام ديگر آنروز قارعه است براى آنکه کوبنده و شکننده و پراکنده کننده اجزاء عالم دنيا است و بهم زننده اوضاع و احوال آن و با اينهمه اوصاف قبيله ثمود که قوم حضرت صالح بودند و قبيله عاد که قوم هود پيغمبر بودند منکر آن شدند و خدا قوم ثمود را بصيحه آسمانى يا زلزله زمينى يا هر دو بشرحى که در سوره اعراف گذشت هلاک فرمود و آنواقعه مهلکه امر فوق العاده‌اى بود که از حدّ متعارف طغيان و تجاوز نموده بود لذا خداوند آنرا طاغيه خوانده بحذف موصوف که واقعه است و قبيله عاد را بباد تند سردى که اختيار ضبط آن از دست ملائکه در رفت و باين مناسبت عاتيه خوانده شده هلاک فرمود بمسلّط نمودن آن باد را بر آنها هفت شب و هشت روز متوالى و پى در پى که اوّل آنها چهارشنبه بود و بچهارشنبه ديگر ختم شد و خداوند آنرا در سوره قمر روز نحس مستمرّ خوانده و اگر پيغمبر اکرم و اهالى مکّه آنجا بودند ميديدند آن قوم را در آن ايّام که بزمين خورده و مرده‌اند و مانند تنه‌هاى درختهاى خرما بر زمين افتاده‌اند اگر خاويه بمعناى ساقطه باشد و الا ميديدند آنها بر زمين افتاده مانند درختان خرماى پوسيده ميان خالى اگر بمعناى باليه خاليه باشد و در هر حال خدا از مخاطب سؤال نموده که آيا احدى از آن قبيله در عالم باقى مانده که تو او را به‌بينى يا بشناسى تا معلوم شود که نمانده و بنابراين باقيه صفت نفس محذوف است و شرح اين قضايا در سوره اعراف و غيره گذشته است و فرعون و اقوام سابقه بر او يا اتباع او چون قبله بکسر قاف و فتح باء نيز قرائت شده و من قبله در اينصورت بمعناى من عنده است و اهل مؤتفکات که قراء زير و زبر شده قوم لوط است مرتکب خطا و عصيان شدند چون خاطئه محتمل است مصدر باشد مانند عافيه و ممکن است صفت نفس محذوف باشد يعنى آمدند با نفس خطاکار و از اوامر پيغمبرشان که در هر زمان از جانب خداوند براى ارشاد آن اقوام فرستاده شده بود تخلّف نمودند و بمجازات زيادترى از انواع عذاب يا زيادى بخودى خود در مقابل معصيت زيادشان از جانب خداوند رسيدند و محتمل است مراد آن باشد که خداوند گرفت و مؤاخذه فرمود آنها را بعذابيکه زيادتر بود از لذّتيکه آنها
جلد 5 صفحه 260
از معصيت برده بودند چنانچه از بعضى روايات استفاده ميشود و اللّه اعلم و قصه فرعون و حضرت موسى و قوم لوط پيغمبر بکرّات و مرّات مفصّلا و مشروحا ذکر شده است.