تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
أَمْ تَسْئَلُهُمْ أَجْراً فَهُمْ مِنْ مَغْرَمٍ مُثْقَلُونَ (46) أَمْ عِنْدَهُمُ الْغَيْبُ فَهُمْ يَکْتُبُونَ (47) فَاصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ وَ لا تَکُنْ کَصاحِبِ الْحُوتِ إِذْ نادى وَ هُوَ مَکْظُومٌ (48) لَوْ لا أَنْ تَدارَکَهُ نِعْمَةٌ مِنْ رَبِّهِ لَنُبِذَ بِالْعَراءِ وَ هُوَ مَذْمُومٌ (49) فَاجْتَباهُ رَبُّهُ فَجَعَلَهُ مِنَ الصَّالِحِينَ (50)
وَ إِنْ يَکادُ الَّذِينَ کَفَرُوا لَيُزْلِقُونَکَ بِأَبْصارِهِمْ لَمَّا سَمِعُوا الذِّکْرَ وَ يَقُولُونَ إِنَّهُ لَمَجْنُونٌ (51) وَ ما هُوَ إِلاَّ ذِکْرٌ لِلْعالَمِينَ (52)
ترجمه
آيا طلب ميکنى از آنها مزدى پس آنها از خسارتى گران‌بارند
يا نزدشان علم غيب است پس آنها مينويسند
پس صبر کن براى حکم پروردگارت و نباش مانند مصاحب ماهى هنگاميکه ندا کرد با آنکه بود غم‌زده در حبس مانده
اگر نه آن بود که دريافت او را رحمتى از جانب پروردگارش هر آينه افکنده شده بود در بيابانى بى‌آب و گياه با آنکه بود ملامت شده
پس برگزيد او را پروردگارش پس گردانيد او را از شايستگان
و همانا نزديک باشد آنانکه کافر شدند از پا در آورند ترا بچشمهاشان چون شنيدند قرآن را و ميگويند همانا او ديوانه است
و نيست آن مگر موجب تذکّر براى جهانيان.
تفسير
خداوند متعال در تعقيب آيات سابقه که در آنها سؤالاتى از وجود
جلد 5 صفحه 256
راهى براى عقائد و اعمال کفّار مکّه بود ميفرمايد به پيغمبر خود که آيا تو از آنان مطالبه اجرى بر اداء رسالت مينمائى که آنها از تحمّل غرامت و خسارت آن در زير بار گرانند يا آنها علم غيب دارند بصحّت عقائد خودشان و مينويسند آنرا و بيکديگر ميرسانند هيچ يک از اين احتمالات نيست فقط وسوسه شيطان و انغمار در تکبّر و تعصّب و سرکشى و طغيان است پس صبر کن تا برسد حکم پروردگارت بفتح و ظفر بر آنها و بنابراين لام بمنزله الى است يا براى آنکه حکم پروردگارت تأخير در عقوبت آنها است و مباش مانند حضرت يونس که شرح حالش در سوره خودش گذشت که تعجيل در عقاب قوم خود نمود و مؤدّب شد بادب الهى در شکم ماهى بحبس و غم زدگى و در آنحال خدا را خواند بکلمه اخلاص و اقرار بستم و اگر ترک اولى از او متعقّب برحمت خداوندى و قبول توبه او نميشد و خدا او را از شکم ماهى بيرون ميآورد هر آينه در زمين بى‌سايبانى افتاده بود با آنکه مورد مذمّت و ملامت خدا و خلق بود ولى تدارک فرمود آنرا حضرت احديّت بتوفيق توبه و انابه و ذکر و بيرون آورد او را از شکم ماهى اوّلا و برگزيد او را برسالت ثانيا يعنى نزول وحى و قرار داد او را از شايستگان باين منصب و کرامت و نگرديد مورد ملامت و مذمّت و يکى از امور مجرّبه و محقّقه در علم حکمت و مأثوره در روايات از مقام رسالت چشم زدن است و خداوند در خاتمه اينسوره مبارکه اشاره بآن فرموده بحبيب خود ميفرمايد و همانا نزديک است کفّار چشم زخمى بر تو وارد نمايند چون از روى حسد و عناد وقتى تلاوت قرآن تو را ميشنوند بتو نظر بد مينمايند و آرزوى مرگ تو را ميکنند و ميگويند محمّد ديوانه است که چنين سخنانى ميگويد با آنکه نيست قرآنيکه تو ميخوانى مگر پند و نصيحت و علم و حکمت براى تمام اهل عالم يا نيست آن محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مگر شرف براى جهانيان ولى چون لطف خداوندى شامل حال تو است در هر حال تو را از چشم حسود نگهدارى ميفرمايد و گفته‌اند تأثير نظر در منظور براى آنستکه نفس ناظر قوى است و از باب عداوت يا محبّت تصوّر مرگ او را مينمايد و مؤثر ميشود و بعضى ليزلقونک را بهلاکت و لغزش قدم و افتادن تفسير نموده‌اند و مراد همان چشم زدن است
جلد 5 صفحه 257
و از روايات مأثوره در اين باب است که چشم شتر را در ديگ و مرد را در قبر ميکند و اگر چيزى سبقت بر قدر گيرد چشم زخم است و نيست افسونى مگر از چشم زخم و حيوان نيش‌دار و گفته‌اند علاجش تلاوت اين آيه است در ثواب الاعمال و مجمع از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که کسيکه سوره ن و القلم را در نماز واجب يا مستحب قرائت نمايد خداوند او را هميشه از فقر مأمون ميدارد و چون بميرد از فشار قبر ايمن خواهد بود و الحمد للّه رب العالمين و صلّى اللّه على محمد و آله الطاهرين.
جلد 5 صفحه 258