اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِن‌َّ لَک‌َ لَأَجراً غَيرَ مَمنُون‌ٍ «3»
و بدرستي که از براي تو اي رسول محترم هر آينه اجري است بدون منت.
وَ إِن‌َّ لَک‌َ لَأَجراً نظر به اينکه پيغمبر اکرم (ص) در موقعي مبعوث برسالت شد که سر تا سر دنيا را کفر و ضلالت گرفته بود که نامش دوره جاهليت بود فقط بر دين حق
جلد 17 - صفحه 123
آخرين وصي ابراهيم و آخرين وصي عيسي که زمين از حجت خالي نباشد و اگر معدودي هم بر دين حق بودند در فشار کفار مهجور بودند و حضرت بر کافه جن و انس تا صفحه قيامت مبعوث شده و در شکنجه کفار گرفتار تا جمعي را هدايت فرمود و در اثر هدايت او اينکه دين مقدس اسلام باقي است تا صفحه محشر و تمام کساني که مشرف بشرف اسلام شده و ميشوند و موفق باعمال صالحه و هر کدام در پيشگاه احديت اجر کافي دارند مطابقش خداوند پيغمبر (ص) عنايت ميکند چنانچه دارد که سه نحو فاعل داريم فاعل بالمباشرة و فاعل بالتسبيب و فاعل بالرضاء و حضرتش فاعل بالتسبيب بود نسبت بجميع افراد امت.
و تعبير باجر براي وعده‌اي است که خدا بآن حضرت داده و خلف نميکند نه از جهت استحقاق زيرا احدي حقي بر خدا ندارد آنچه به هر که عنايت فرمايد تفضل است و وعده‌هاي خدا بپيغمبرش بسيار است من جمله که ميفرمايد: وَ مِن‌َ اللَّيل‌ِ فَتَهَجَّد بِه‌ِ نافِلَةً لَک‌َ عَسي أَن يَبعَثَک‌َ رَبُّک‌َ مَقاماً مَحمُوداً اسراء آيه 81، و گفتيم مقام محمود مقامي است که تمام انبياء و ملائکه و ما سوي اللّه ستايش ميکنند که يکي از شئونات مقام محمود شفاعت است و شفاعت حضرت رسالت منحصر باهل معاصي از امت نيست بلکه در حق مؤمنين از امت و صلحاء حتي انبياء و مرسلين شفاعت ميکند در ارتفاع درجه، و از جمله وعده‌هايي که بآن حضرت عنايت فرموده کوثر است که ميفرمايد:
بِسم‌ِ اللّه‌ِ الرَّحمن‌ِ الرَّحِيم‌ِ إِنّا أَعطَيناک‌َ الکَوثَرَ ... الآيات و در معناي کوثر اقوالي است:
1- خبري است از إبن عباس از حضرت رسالت که بامير المؤمنين (ع) فرمود:
«نهر تجري من تحت العرش مائه أشد بياضا من اللبن و احلي من العسل و الين من الزبد حصائه الزبرجد و الياقوت و المرجان حشيشه الزعفران ترا به المسک الازفر قواعده تحت عرش اللّه، ثم قال: يا علي هذا لي و لک و لمحبيک من بعدي».
2- حوض کوثر است که بعد دستاره‌هاي آسمان ليوان دارد و ساقي او امير المؤمنين است و اوصاف زيادي قريب باوصافي که ذکر شد ذکر فرموده.
3- کثرت نسل و ذراري رسول اللّه از فاطمه (ع) تا دامنه محشر.
جلد 17 - صفحه 124
4- کثرت علم. 5- خير کثير. 6- قرآن. 7- نبوت. 8- کثرت اصحاب و اشياع. 9- کثرت امت. 10- شفاعت.
اقول: لفظ کوثر اطلاق دارد مانعي ندارد مشمول بر همه اينها باشد مانعة الجمع نيست، و از جمله آنچه خداوند بحضرتش عنايت فرموده و وعده داده: يَوم‌َ لا يُخزِي اللّه‌ُ النَّبِي‌َّ وَ الَّذِين‌َ آمَنُوا مَعَه‌ُ نُورُهُم يَسعي بَين‌َ أَيدِيهِم وَ بِأَيمانِهِم ... الآيه تحريم آيه 8.
و بالجمله عنايات الهي در حق حضرت رسالت بسيار است قرآن او افضل کتب دين او افضل اديان اوصيائش افضل اوصياء امت او افضل امم و غير اينها.
(غير ممنون) چون محل قابليت و لياقت تمام اينکه تفضلات را داشت و اعطاء حق هم حسن ذاتي داشت البته خداوند بمقتضاي عدل تفضل ميفرمايد و اينکه غير تفضلاتي است که نسبت بديگران دارد که اگر نميکرد خلاف عدل نبود لذا منت گذارده بر آنها که تفضل فرموده و بعدلش رفتار نفرموده:
(ربنا عاملنا بفضلک و لا تعاملنا بعدلک)
لذا ميفرمايد: لَقَد مَن‌َّ اللّه‌ُ عَلَي المُؤمِنِين‌َ إِذ بَعَث‌َ فِيهِم رَسُولًا مِن أَنفُسِهِم يَتلُوا عَلَيهِم آياتِه‌ِ وَ يُزَکِّيهِم وَ يُعَلِّمُهُم‌ُ الکِتاب‌َ وَ الحِکمَةَ وَ إِن کانُوا مِن قَبل‌ُ لَفِي ضَلال‌ٍ مُبِين‌ٍ آل عمران آيه 164. بلي بعد از ايمان و تزکيه نفس و تعلم کتاب و حکمت و عمل بر طبق آن اجر آخرتي آنها حسن ذاتي پيدا ميکند آن بدون منت است چنانچه ميفرمايد: إِلَّا الَّذِين‌َ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحات‌ِ فَلَهُم أَجرٌ غَيرُ مَمنُون‌ٍ فصلت آيه 7 و غير اينها که خردلي از اجر آنها کسر نميگذارد: وَ أَن‌َّ اللّه‌َ لا يُضِيع‌ُ أَجرَ المُؤمِنِين‌َ آل عمران آيه 165، إِن‌َّ اللّه‌َ لا يُضِيع‌ُ أَجرَ المُحسِنِين‌َ توبه آيه 120.