اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِنَّک‌َ لَعَلي خُلُق‌ٍ عَظِيم‌ٍ «4»
و محققا تو هر آينه بر اخلاق عظيم هستي. اخلاق صفات نفسانيه و ملکات قلبيه است و انسان در ابتدا خالي است از کليه اينکه صفات لکن تدريجا متصف ميشود بپاره‌اي از اينکه صفات، و اينکه صفات دو قسم است صفات حميده که ملکات حسنه و اخلاق فاضله ميگويند، و صفات خبيثه که ملکات رذيله و اخلاق سيئه نام دارند و در کتب اخلاقيه مثل جامع السعادات و معراج السعادة و غير اينها مفصلا بيان کرده‌اند
جلد 17 - صفحه 125
و راه تحصيل آنها را دو چيز شمرده‌اند يکي علم بمنافع و ثمرات و نتايج اخلاق حميده و بمضرات و عقوبات و عواقب صفات خبيثه، و ديگري عمل بتکرار اعمال که آثار آنها است تا بتدريج بحد ملکه برسد مثلا بذل کند تا ملکه سخاوت پيدا کند، در مصائب تحمل کند تا صفت صبر دارا شود و اخلاق حميده قريب هشتاد صفت است و حد وسط است بين افراط و تفريط لذا اخلاق رذيله دو برابر اخلاق حميده است. و نيز کليه اخلاق خوب و بد درجات و مراتب زيادي دارد تا بدرجه اعلي برسد و شرح اخلاق حميده رسول اللّه (ص) احتياج بيک کتاب مبسوط دارد اگر مجالي داريد و اهليت داريد رجوع به بحار الانوار مرحوم مجلسي کنيد از زهد پيغمبر و صبر و شکر و علم و حلم و سخاوت و تقوي و خوف و رجاء و شجاعت و عفو و ساير صفات آن حضرت و کافي است همين آيه شريفه که خداوند بعظمت اخلاق او را بيان فرموده:
وَ إِنَّک‌َ لَعَلي خُلُق‌ٍ عَظِيم‌ٍ و اولين قدم که انسان در سعادت رو ميکند اخلاق است که بمنزله آماده کردن زمين قلب است براي کشت درخت گل ايمان زيرا اخلاق رذيله مانع از رشد ايمان بلکه قبولي ايمان است بالاخص مثل کبر و نخوت و حب جاه و هواهاي نفساني و امثال اينها و تزکيه اخلاق اهميتش بيشتر از افعال و اعمال و عبادات است زيرا آن تصفيه باطن است و اينکه حفظ ظاهر است.