تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ وَ الَّذِينَ کَفَرُوا أَوْلِياؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُماتِ أُولئِکَ أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فِيها خالِدُونَ (257)
«1» غاية المرام، صفحه 244، باب 39، حديث اوّل.
«2» غاية المرام، صفحه 244، باب 39، حديث پنجم.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 463
اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا: خداى تعالى دوست و ناصر و معين کسانى است که ايمان آورده‌اند به يگانگى او تصديق کرده به جميع اوامر و نواهى او. و مصلح امور دينى و دنيوى و متولى ايشان است در هدايت به صراط مستقيم که موصل است به بهشت و نعيم. يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ: بيرون مى‌آورد ايشان را به هدايت و توفيق خود به سبب ايمانشان از تاريکى‌هاى کفر و ضلالت و اتباع هوى و قبول وساوس مؤديه به کفر، به نور ايمان و طاعت که هدايت مضيئه موصله است به سعادت.
در خصال- ابن بابويه از حضرت صادق از آباء گرام خود عليهم السلام از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام قال: المؤمن يتقلّب فى خمسة من نور مدخلة نور و مخرجه نور و علمه نور و کلامه نور و منظره يوم القيمة الى النّور. «1» فرمود: مؤمن مى‌غلطد در پنج نور: درآمدنش نور است، بيرون شدنش نور است، دانش او نور است، کلام او نور است، منظر او روز قيامت به نور است. اين آثار اشعه نور ايمان است.
تنبيه: مراد به اخراج الهى مؤمنان را از ظلمات کفر و ضلالت به نور ايمان و هدايت، ارشاد او است ايشان را به نصب ادله و ازاحه علت و الطاف داعيه به ايمان از ارسال رسل و انزال کتب و غير آن از آيات هاديه است به توحيد سبحانى، زيرا بالضروره مى‌دانيم که اگر اين امور نبودى، از کفر خارج نشدى به ايمان. و چون موجبات ارشاد و هدايت از جانب خدا باشد، لذا اسناد اخراج به ذات اقدس واقع شده. و نزد بعضى مراد اخراج از ظلمات بيرون آوردن حق تعالى است ايشان را از شک به يقين يا از ظلمات نفس به نور قلب، يا از صفات بشريه به اخلاق ربانيه.
وَ الَّذِينَ کَفَرُوا: و آن کسانى که حق را پوشانيدند و با ظهور آيات
«1» خصال، صفحه 277، حديث 20.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 464
بينات موحد نشدند، أَوْلِياؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُماتِ: خارج مى‌کنند و دعوت نمايند اين طواغيت و ضالين کفار را از ايمان فطرى الهى بسوى کفر و انکار و عناد، يا خارج کنند از اقرار به انکار، يا از نور يقين به ظلمات شکوک و شبهات.
نکته: طاغوت معنى لغوى آن طغيان کننده و از حد گذرنده است. و در اصطلاح اطلاق شود به هر رئيس ضلالتى و بر هر چه غير از خدا عبادت شود. و در حديث وارد شده: من رفع راية ضلالة فصاحبها طاغوت:
هر که بلند کند علم ضلالتى را پس صاحب آن طاغوت است.
أُولئِکَ أَصْحابُ النَّارِ: آن کافران با طواغيت خود ملازمان آتش جهنم هستند، هُمْ فِيها خالِدُونَ: ايشان در آتش و عذاب مخلد و باقى هستند که خروج از آن متصور نيست. اين وعيد و تحذير است از کفر و اتباع رؤساى ضلالت و غوايت.
تبصره: تفسير برهان- ابى بصير از حضرت صادق عليه السلام روايت نموده فرمود: کلّ راية ترفع قبل القائم فصاحبها طاغوت يعبد من دون اللّه عزّ و جلّ «1»: هر علم دعوت که بلند شود قبل از قيام قائم آل محمد عجل اللّه فرجه، پس صاحب آن علم طاغوت است، عبادت کند غير خداى عز و جل را.
حضرت باقر عليه السّلام در آيه شريفه فرمايد: و الّذين کفروا بولاية علىّ بن أبي طالب اوليائهم الطّاغوت نزلت فى اعدائه و من تبعهم اخرجوا النّاس من النّور و النّور ولاية علىّ فصاروا الى ظلمة ولاية اعدائه. يعنى: و آنانکه کافر شدند به ولايت على بن ابى طالب عليه السّلام، اولياى آنها طاغوت هستند. نازل شد در حق دشمنان آن حضرت و تابعين آنها، خارج کنند مردم را از نور. و نور، ولايت على عليه السّلام است، پس گرديدند بسوى ظلمت که ولايت دشمنان آن
«1» روضه کافى، صفحه 295، حديث 452.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 465
حضرت است.
تتمه: فضل آية الکرسى:
1- ابن بابويه رضوان اللّه عليه از حضرت باقر عليه السّلام روايت نموده فرمود: هر که قرائت کند آية الکرسى را يک مرتبه، بازگرداند خدا از او هزار مکروه از مکروهات دنيا و هزار مکروه از مکروهات آخرت؛ آسانترين مکروه دنيا فقر، و آسانترين مکروه آخرت عذاب قبر است. «1» 2- فرمود حضرت صادق عليه السّلام: هر که قرائت کند آية الکرسى را وقت خواب، نترسد فلج را، ان شاء اللّه. و هر که قرائت کند در عقب هر نماز واجب، ضرر نرساند او را صاحب سمى «2».
3- حضرت رضا عليه السّلام از آباى گرام خود از حضرت على بن ابى طالب عليه السلام فرمود: هر گاه بخواهد يکى از شما حاجت خود را، پس طلب نمايد آن را صبح پنجشنبه و بخواند وقت بيرون آمدن از منزل آيات آخر سوره آل عمران و آية الکرسى و انا انزلنا و ام الکتاب (حمد) پس بدرستى که در اينها حوائج دنيا و آخرت مى‌باشد. «3»