تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِي حَاجَّ إِبْراهِيمَ فِي رَبِّهِ أَنْ آتاهُ اللَّهُ الْمُلْکَ إِذْ قالَ إِبْراهِيمُ رَبِّيَ الَّذِي يُحْيِي وَ يُمِيتُ قالَ أَنَا أُحْيِي وَ أُمِيتُ قالَ إِبْراهِيمُ فَإِنَّ اللَّهَ يَأْتِي بِالشَّمْسِ مِنَ الْمَشْرِقِ فَأْتِ بِها مِنَ الْمَغْرِبِ فَبُهِتَ الَّذِي کَفَرَ وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ (258)
«1» بحار الانوار، جلد 92، باب 30، صفحه 262، حديث اوّل.
«2» ثواب الاعمال، صفحه 131.
«3» بحار الانوار، جلد 92، صفحه 263، حديث 4.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 466
چون حق تعالى بيان فرمود که من ولىّ مؤمنانم و کفار را غير از طاغوت ولى نباشد، بعد از آن براى ثبوت اين مطلب و تسليه خاطر پيغمبر خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم قضيه نمرود و حضرت ابراهيم عليه السّلام را بيان فرمايد:
أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِي حَاجَ: آيا نديدى به ديده بصيرت و نظر ننمودى و علم ندارى به حال آن کسى که از روى عناد و لجاج محاجه نمود، إِبْراهِيمَ فِي رَبِّهِ: با حضرت ابراهيم عليه السّلام در اثبات ربوبيت و يگانگى خدا. أَنْ آتاهُ اللَّهُ الْمُلْکَ: و بر اين محاجه جرئت نمود به سبب آنکه عطا فرموده بود خداى تعالى او را پادشاهى، يعنى مغرور شدن او به سلطنت او را بر اين محاجه داشت. مراد نمرود بن کنعان است که به جهت غرور او به سلطنت و تصرف او در زمين، بناى تجبر و تکبر و طغيان را گذاشته ادعاى خدائى نمود. پس از شکستن حضرت ابراهيم عليه السلام بتها را و رأى ارکان دولت به سوزانيدن او قرار گرفت. نمرود امر به احضار او نمود، گفت: خداى تو کيست و حجت تو چيست. از حضرت صادق عليه السّلام مروى است که محاجه او بعد از انداختن حضرت ابراهيم عليه السّلام را به آتش و سرد و سلامت شدن آتش بود. وقتى که آن را ديد تعجب نموده گفت: خداى تو کيست و با او محاجه نمود. «1» إِذْ قالَ إِبْراهِيمُ: وقتى که حضرت ابراهيم عليه السّلام گفت در جواب نمرود: رَبِّيَ الَّذِي يُحْيِي وَ يُمِيتُ: پروردگار من آن ذاتى است که به قدرت کامله زنده مى‌گرداند و مى‌ميراند به اين وجه که ايجاد حيات و موت در اجساد فرمايد: قالَ أَنَا أُحْيِي وَ أُمِيتُ: گفت نمرود در جواب حضرت ابراهيم عليه السلام من هم زنده نمايم به عفو و مى‌ميرانم به قتل.
«1» تفسير صافى، جلد اوّل، صفحه 286.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 467
فرستاد يکى از محبوسين را که اميد زندگانى او قطع بود، آورده آزاد کرد، گفت: الحال مرده را زنده نمودم. و ديگرى را بى‌تقصير کشت، گفت:
اکنون زنده را ميراندم. اعتقاد آن ياغى طاغى آن بود که احياء، به عفو و اماته به قتل است، و ندانست که زنده کردن و ميراندن به خلق حيات و موت است در اجساد؛ و اين قدرت را جز قادر متعال کسى دارا نيست. يا آنکه خود باطنا مى‌دانست اما ظاهرا بر حضّار مجلس تدليس نمود، لا جرم حضرت به حجتى واضحتر انتقال نمود.
قالَ إِبْراهِيمُ فَإِنَّ اللَّهَ: فرمود حضرت ابراهيم عليه السلام. پس بتحقيق خداى تعالى به قدرت کامله، يَأْتِي بِالشَّمْسِ مِنَ الْمَشْرِقِ:
مى‌آورد آفتاب را هر روز از افق شرقى که محل طلوع است، اگر تو قادر هستى، فَأْتِ بِها مِنَ الْمَغْرِبِ: پس بياور تو آن را از جانب غربى که محل غروب آنست. اين محاجه فى الحقيقه عدول است از مثال خفى به مثال جلى از مقدورات حضرت سبحانى که غير او از اتيان به آن عاجز است. چون نمرود عاجز شد از اين قدرت، فَبُهِتَ الَّذِي کَفَرَ: پس مبهوت و متحير گشت آن کسى که کافر بود، يعنى نمرود، و حجت او منقطع شد و نتوانست در مقابل حجت قاطعه حضرت ابراهيم عليه السلام روى نمايد و سخنى تکلم کند. وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ: و خداى تعالى راه ننمايد به طريق آوردن حجت گروه ستمکاران را که به جهت امتناع از قبول هدايت ظلم بر نفسهاى خود کرده‌اند. يا راه نجات و طريق بهشت را در روز قيامت به او ننمايد.
از حضرت صادق عليه السلام مروى است که چون نمرود شخصى را کشت، حضرت ابراهيم عليه السلام فرمود: زنده کن کسى را که کشته‌اى اگر راستگو هستى. نمرود فرو ماند، و حضرت چون در حجت بر او غالب شد، جهت مبالغه و تأکيد در اثبات حق و الزام او حجت دوم را اقامه فرمود.
هلاک نمرود: در منهج- خداى تعالى ثانيا حضرت ابراهيم عليه السلام را امر فرمود به دعوت نمرود، و وعده فرمود که اگر ايمان آرى بر سلطنت
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 468
مستقر و الا هلاک کنم، تا سه مرتبه نمرود امتناع نمود، گفت: اگر خداى تو قادر است بگو لشگر جمع کند تا محاربه کنيم. لشگر بسيار مهيا نموده گفت لشگر من اينست و از لشگر خداى تو اثرى ظاهر نيست. حق تعالى خطاب به جبرئيل که از مخلوقات من کدام ضعيف‌تر است. عرض کرد:
پشه. فرمود: کدام نوع آنها ضعيف‌ترند؟ عرض کرد: پشه فلان دريا.
حق تعالى امر فرمود ملکى را که موکل بر آنها بود يک در بگشا تا برخى از آنها متوجه شهر نمرود شوند. به فرمان الهى چندان پشه بيرون آمد که آفتاب را پوشانيد مقدمه عذاب نازل شد. نمرود در قصرى که هيچ فرجه نداشت مخفى شد، به امر الهى به يکبار پشه به سر لشگريان او ريزان و گوشت و پوست آنان را خورده و استخوان آنها باقى ماند و يک پشه هم داخل قصر او و لب او را گزيده و رم نمود داخل در دماغ او شد مغز سر او را خوردن گرفت. مدت مديدى به اين عذاب مبتلا بود، آخر الامر مقرر نمود امراء و ارکان دولت که حاضر مى‌شدند مطرقه‌اى به سر او زنند تا قدرى راحتى يابد. عاقبت به تنگ آمدند، يکى از آنها روزى مطرقه را به شدت تمام به سرش زده به درک واصل شد، مغز سرش شکافته و حيوانى مانند گنجشک از کله او پرواز نمود. «1»
«1» منهج الصادقين، جلد دوّم، صفحه 103.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 469