تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
عُتُلٍّ بَعْدَ ذلِکَ زَنِيمٍ «13»
عُتُلٍّ بَعْدَ ذلِکَ زَنِيمٍ: درشت خوى و سخت روى. بعد از اين همه عيبها، حرام زاده که پدر او معلوم نباشد. از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام مروى است: زنيم کسى است که اصل و نسبى نداشته باشد. «1» و روايت است که اين صفت او را کسى نمى‌دانست تا اين آيه نازل شد.
تنبيه: آيات شريفه عام است نسبت به تمام مکلفين در تذکر به اين صفات رذيله مذمومه، که باعث فساد جامعه و موجب محرومى از سعادت ابديه است:
1- حلّاف: بسيار بسيار سوگند خورنده به دروغ. 2- هماز: بسيار عيب جوينده و طعنه زننده. 3- نميم: سخن‌چين. 4- منّاع للخير: منع کننده مال و خير را، از مردمان. 5- معتد: از حد گذرنده در ظلم و تعدى. 6- اثيم:
بسيار بسيار گناه کننده. 7- عتلّ: درشت خوى.
تتمه: يکى از گناهان کبيره، نمامى و سخن چينى است، و احاديث بسيار در آن وارد شده از جمله:
1- در حديث مناهى پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: و نهى عن النّميمة و الاستماع اليها، و قال: لا يدخل الجنّة قتّات، يعنى نمّاما. «2» نهى فرمود حضرت از سخن چينى و شنيدن آن، و فرمود: داخل بهشت نمى‌شود نمام.
2- کافى- از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام: شرارکم المشّاؤن بالنّميمة،
«1» منهج الصادقين، جلد 9، صفحه 376.
«2» سفينة البحار، جلد 2، صفحه 613.
جلد 13 - صفحه 267
المفرّقون بين الاحبّة، المبتغون للبراء المعايب: «1» بدترين شما کسانيند که راه روند به نمّامى، تفرقه کنندگان ميان دوستان، طلب کنندگان عيب نسبت به پاکان از عيب. 3- در عيون از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مروى است که: شب معراج زنى را ديدم سرش سر خوک و بدنش بدن الاغ، و بر او بود هزار هزار رنگ عذاب. سؤال نمودم عمل او چه بوده؟ جبرئيل گفت: نمامه کذّابه بوده. «2» 4- در اختصاص حديث مسوخات حضرت فرمايد: اما عقرب مردى بود نمّام، سعايت مى‌کرد ميان مردم به نميمه، و ايجاد مى‌نمود بدين سبب، ما بين مردم عداوت را. «3» عبرت: شخصى بنده‌اى را خريد. فروشنده گفت: عيبى ندارد، مگر آنکه نمّام است. خريدار راضى شد. مدتى گذشت، غلام به زوجه اين شخص گفت: آقا تو را دوست ندارد، مى‌خواهد ديگرى را اختيار کند. چند دانه مو از گردن آقا بگير تا سحر کنم و تو را دوست بدارد. از آن طرف به آقا گفت: زوجه تو دوستى پيدا کرده، مى‌خواهد تو را بکشد. به خواب رو تا معلوم شود. مرد بخوابيد، زن با تيغ آمد به سر او. مرد گمان کرد مى‌خواهد او را بکشد، از جا برخاست او را کشت. قبيله زن خبردار شدند، آمدند مرد را کشتند. دو قبيله مطلع، قتال ما بين آنها واقع شد، و امر طولانى شد و فساد بزرگ شد به سبب نمّامى.