آیه ۱۳ سوره قلم

سوره قلم(القلم)، آیه ۱۳ · جزء ۲۹ · صفحه ۵۶۴

معنی کلمات و عبارات
«عُتُلٍّ»: درشتخو. سنگین دل. سخت روی و زشتخوی (نگا: روح‌البیان). «زَنیِمٍ»: نشاندار به هرچه بدی و زشتی است. حرامزاده. البتّه کسی که مجمع بدیها و منبع زشتیها باشد، ناانسان و ناکس بشمار است، و از زمره انسانها محسوب نمی‌گردد.
نزول

سال ۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

شأن نزول: شأن نزول آیات ۸ تا ۱۶

«شیخ طوسى» گویند: این آیات درباره ولید بن مغیرة المخزومى نازل شده و نیز گویند: درباره اخنس بن شریق الثقفى نازل گردیده است چنان که از ابن عباس نقل شده است.

ابن ابى حاتم در تفسیر خود از سدى نقل نماید که آیه ۱. درباره اخنس بن شریق نازل شده و نیز ابن المنذر در تفسیر خود از کلبى مانند آن را روایت کرده است و نیز ابن ابى حاتم در تفسیر خود از مجاهد نقل کند که این آیه درباره اسود بن عبد یغوث نازل گردیده است.

نکات آیه
۱ - پیامبر(ص)، مأمور پرهیز از اجابت خواسته هاى افراد درشت خوى و بدخلق «و لاتطع کلّ ... عتلّ» «عتّل» مرادف با «فظ و غلیظ» (درشت خوى و خشن) است (لسان العرب). ۲ - اطاعت و اجابت خواسته هاى افراد درشت خوى و بدخلق، ممنوع و حرام است. «و لاتطع کلّ ... عتلّ» ۳ - درشت خویى و بدخلقى، صفتى مذموم و ناپسند «و لاتطع کلّ ... عتلّ» ۴ - پیامبر(ص)، مأمور پرهیز از اجابت خواسته هاى افراد بى ریشه و تبار «و لاتطع کلّ ... زنیم» «زنیم» به زنازاده و کسى که خود را به قومى مى چسباند - ولى از آنان نیست - گفته مى شود (لسان العرب). بنابه نوشته مفسران، آیات این بخش درباره ولیدبن مغیره نازل شده است. ۵ - برخى از عناصر زنازاده (ولیدبن مغیره)، سردمدار دشمنى و مخالفت با پیامبر(ص) «و لاتطع کلّ ... زنیم» ۶ - اطاعت و اجابت خواسته هاى افراد بى تبار و بى ریشه و اصل، ممنوع و حرام است. «و لاتطع کلّ ... زنیم» ۷ - بى تبارى و نداشتن ریشه خانوادگى، از ویژگى هاى منفى و ناپسند براى انسان «و لاتطع کلّ ... زنیم» ۸ - درشت خویى و بى تبارى، صفتى بس زشت و بسیار ناپسند، در مقایسه با دیگر اوصاف زشت و ناخوشایند «و لاتطع کلّ حلاّف مهین ... عتلّ بعد ذلک زنیم» بعدیت در این آیه (بعد ذلک) رتبى است و بیانگر این نکته است که اوصاف «عتلّ» و «زنیم» از اوصاف پیشین (همچون حلاّف، مهین، همّاز و...) زشت تر و ناپسندتر است. گفتنى است در برداشت بالا، عبارت «بعد ذلک» متعلق به «عتلّ» دانسته شده است. ۹ - بى تبارى و بى اصل و ریشه بودن، منشأ رذایل اخلاقى و اوصاف ناپسند و زشت است. «بعد ذلک زنیم» برداشت یاد شده، مبتنى بر این نکته است که «بعد ذلک» متعلق به «زنیم» باشد.
تفسیر (۱۰)
روایات و احادیث

۱۰ - «محمدبن مسلم، قال: قلت لأبى عبداللّه(ع) «عتلّ بعد ذلک زنیم» قال: العُتُلّ العظیم الکفر و «الزنیم» المستهتر بکفره; [منبع: معانى الأخبار، ص ۱۴۹، ح ۱; نورالثقلین، ج ۵، ص ۳۹۴، ح ۴۴.] محمدبن مسلم گوید: از امام صادق(ع) [معناى سخن خداوند:] «عتلّ بعد ذلک زنیم» پرسیدم؟ فرمود: «عتلّ» [یعنى ]داراى کفر بزرگ است و «زنیم» [یعنى] در کفر خود داراى ولع است». ۱۱ - «و روى أنّه سُئِلَ النبىُّ(ص) عن «العتلّ الزنیم» فقال: هو الشدیدُ الخُلق، الشحیح، الأکول، الشروب، الواجد للطّعام و الشّراب، الظلوم للنّاس، الرحیب الجوف; [منبع: مجمع البیان، ج ۱۰، ص ۵۰۲; نورالثقلین، ج ۵- ، ص ۳۹۴، ح ۴۰.] روایت شده که از پیامبر(ص) درباره معناى «عتلّ زنیم» سؤال شد فرمود: او تندخو، بخیل، پرخور و پرنوش است; همواره داراى خوراکى و نوشیدنى است بسیار به مردم ستم مى کند و شکم بزرگ است (به آسانى شکمش از غذا پر نمى شود)». ۱۲ - «عن علىّ(ع): هو الذى لا أصل له; [منبع: مجمع البیان، ج ۱۰، ص ۵۰۲; نورالثقلین، ج ۵- ، ص ۳۹۴، ح ۴۱.] از على(ع) روایت شده که او (زنیم) کسى است که اصل و ریشه (نسب) ندارد».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۶)
  • برخی از اشراف مکّه، انسانهایی عیبجو و مسخرهکننده+۵ آیه
  • برخی از اشراف صدر اسلام انسانهایی بدخلق و درشتخوی+۲ آیه
  • افرادی از اشراف صدر اسلام ادمهایی بیاصل و نسب+۲ آیه
  • تهدید شدن برخی اشراف مکّه به زبونی در قیامت+۴ آیه
  • عیبجویی از مردم، از اثار اشرافیگری سران قریش+۶ آیه
  • نهی خداوند از اطاعت انسانهای بداخلاق و بدسیرت+۱ آیه
  • درشتخویی، از اسباب بیابرویی در قیامت، با علامتگذاری بینی+۲ آیه
  • زنازاده بودن، از اسباب بیابرویی در قیامت با علامتگذاری بینی+۲ آیه
  • تهدید اشراف صدر اسلام به عذاب الهی، از سوی خداوند+۸ آیه
  • تهدید شدن اشخاص خشن و تندخو، به زبونی در قیامت+۱ آیه
  • تهدید شدن زنازادگان بیتبار، به ذلّت و کیفر، در قیامت+۱ آیه
  • نهی خداوند، از اطاعت انسانهای بداخلاق و بدسیرت+۱ آیه
  • خشونت دروغگویان فرومایه، مانع اطاعت دیگران از انان+۱ آیه
  • دشنام به پیامبر(صلی الله علیه واله) از سوی دشمنان ان حضرت+۱ آیه
  • پیامبر(صلی الله علیه واله)، مامور پرهیز از اجابت خواسته های دشنام دهندگان+۱ آیه
  • دشمنان پیامبر، دشنام دهنده به ان حضرت+۱ آیه
  • دشنام، زمینه ساز ابتلا به عذاب خفّت بار الهی+۱ آیه
  • درشت خویی و بداخلاقی، زمینه ساز گرفتاری به ذلّت و خواری در اخرت+۱ آیه
  • بی تباری و حرامزادگی، زمینه ساز ذلّت و خواری در اخرت+۱ آیه
  • پیامبر(صلی الله علیه واله)، مامور پرهیز از اطاعت از خواسته های افراد زنازاده و اجابت انان+۲ آیه
  • بدخلقی، از عوامل کیفر و عذاب+۱ آیه
  • کینه توزی و دشمنی از اسباب عذاب و داغ نهادن بر بینی+۱ آیه
  • رذایل اخلاقی در انسان، عاملی برای افترا بستن به قران+۲ آیه
  • عیب جویی از محمّد(صلی الله علیه واله)، از ناحیه سران قریش+۱ آیه
  • داغ نهادن بر بینی صاحب رذایل و خصال ناپسند، کیفر وی در قیامت+۶ آیه
  • عیبجویی، خصلتی ناپسند و موجب نکوهش+۲ آیه
واژه‌ها