تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَوْ کَالَّذِي مَرَّ عَلى قَرْيَةٍ وَ هِيَ خاوِيَةٌ عَلى عُرُوشِها قالَ أَنَّى يُحْيِي هذِهِ اللَّهُ بَعْدَ مَوْتِها فَأَماتَهُ اللَّهُ مِائَةَ عامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ قالَ کَمْ لَبِثْتَ قالَ لَبِثْتُ يَوْماً أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ قالَ بَلْ لَبِثْتَ مِائَةَ عامٍ فَانْظُرْ إِلى طَعامِکَ وَ شَرابِکَ لَمْ يَتَسَنَّهْ وَ انْظُرْ إِلى حِمارِکَ وَ لِنَجْعَلَکَ آيَةً لِلنَّاسِ وَ انْظُرْ إِلَى الْعِظامِ کَيْفَ نُنْشِزُها ثُمَّ نَکْسُوها لَحْماً فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ قالَ أَعْلَمُ أَنَّ اللَّهَ عَلى کُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ (259)
أَوْ کَالَّذِي مَرَّ عَلى قَرْيَةٍ: يا خبر ندارى مثل آن کس را که گذشت بر شهرى، وَ هِيَ خاوِيَةٌ عَلى عُرُوشِها: در حالتى که آن شهر افتاده بود بر سقفهاى خود، يعنى اول سقفها خراب شده بود بعد ديوارها، و اين نهايت خرابى است. اشهر آنست که اين گذرنده بر اين شهر خراب، عزير پيغمبر عليه السّلام بود؛ چنانچه سؤال راهب از حضرت کاظم عليه السّلام و جواب آن حضرت دال است بر آن. پس از ملاقات، سؤال نمايد در بهشت درختى است طوبى، ما گوئيم در خانه عيسى عليه السّلام و شما مى‌گوئيد در خانه حضرت محمّد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و شاخه‌هاى آن در تمام خانه‌هاى بهشت است مثال آن در دنيا چيست؟
فرمود: مثال آفتاب است که صبح از مشرق ظاهر و چون به قطب فلک رسيد هيچ موضعى نباشد مگر شعاعى از آن در آنجا تابد.
راهب گفت: راست گفتى. پرسيد: اهل بهشت هر چند طعام مى‌خورند نقصان نيابد.
فرمود: مثال آن کتاب خدا است که هر چه تلاوت نمايند و در انواع علوم آن از تفسير و تأويل و حدود و احکام حلال و حرام بيان کنند به عشرى از اعشار آن نمى‌رسند.
راهب گفت: راست گفتى. پرسيد: اهل بهشت طعاء و شربتها هر چه مى‌خورند بول و غايط ندارد مثال آن در دنيا چيست؟
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 470
فرمود: جنين در رحم مادر هر چه مى‌خورد فضلات ندارد.
راهب گفت: راست گفتى پرسيد: کليد بهشت از طلا است يا نقره؟
حضرت فرمود: زبان مؤمن است به کلمه لا اله الا اللّه.
راهب گفت: راست گفتى. گفت: مسئله‌اى پرسم که درمانى.
حضرت فرمود: اگر جواب دهم ايمان آورى و به دين ما داخل شوى؟
گفت: بلى. و عهد نمودند. پرسيد: خبر ده مرا از آن توأم که بيک شکم از مادر متولد شدند و چون مردند يکى را صد سال و ديگرى دويست سال عمر بود.
امام عليه السلام فرمود: عزيز و عزير بودند. توأم و در يکشب متولد و پنجاه سال با هم بودند، بعد عزير متوجه بيت المقدس شد به قريه ساباد رسيد؛ موضعى ديد ويران، اما درختان ميوه بسيار، قدرى انجير و انگور چيده در سايه درختى نشست، انجيرى چند بخورد، باقى را گذاشت و انگور را فشرده قدرى تناول و بقيه را در مشک ريخت، و الاغ خود را بسته تکيه به ديوارى نموده نظر مى‌کرد آن را خراب، و مردم را هلاک ديد. از روى تعجيب و سؤال از کيفيت بعث، قالَ أَنَّى يُحْيِي هذِهِ اللَّهُ: گفت چگونه و بر چه وجه زنده فرمايد خداوند اهل اين شهر را، بَعْدَ مَوْتِها: بعد از مردن آنها و انفصال، فَأَماتَهُ اللَّهُ مِائَةَ عامٍ، پس بميرانيد او را خداى تعالى صد سال، يعنى مدت صد سال او و الاغ او را مرده گذاشت، ثُمَّ بَعَثَهُ: پس زنده فرمود او را و در آن مدت او و مرکوبش را از نظر مردم پوشانيد و از سباع محفوظ ماند. وقتى زنده شد آفتاب غروب نکرده بود ملکى از جانب خدا، قالَ کَمْ لَبِثْتَ: گفت چقدر درنگ کردى اينجا، قالَ لَبِثْتُ يَوْماً أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ: عزير گفت درنگ نموده‌ام يک روز يا بعض از روز. قالَ بَلْ لَبِثْتَ مِائَةَ عامٍ: ملک گفت: نه چنانست که گمان برده‌اى، بلکه درنگ کرده‌اى اينجا صد سال، يعنى در اين صد سال مرده بودى. عزير نگاه کرد اوضاع را طور ديگر ديد، تعجب او زياده شد ثانيا آن ملک گفت: فَانْظُرْ إِلى طَعامِکَ وَ شَرابِکَ: پس نظر کن به طعام خود که انجير است و
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 471
آشاميدنى خود که آب انگور است، لَمْ يَتَسَنَّهْ: هيچ تغيير نيافته آن طعام و آب بمرور ايام، و حال آنکه سريع الفساد و قليل الدوام است. وَ انْظُرْ إِلى حِمارِکَ: و نظر کن به مرکب خود دراز گوش که استخوانهاى او باقيمانده و تمام اجزايش متفرق گشته و حال آنکه بالنسبه بقايش بيشتر و فسادش ديرتر مى‌باشد. وَ لِنَجْعَلَکَ آيَةً لِلنَّاسِ: و هر آينه قرار دهيم زنده شدن تو و مرکب تو را بعد از صد سال نشانه و عبرت براى مردمان که در حشر اجساد شک دارند. وَ انْظُرْ إِلَى الْعِظامِ: و نظر کن به استخوانهاى مرکب خود تا ببينى که به قدرت کامله، کَيْفَ نُنْشِزُها: چگونه بعضى بر بالاى بعضى مرکب مى‌سازيم و به يکديگر وصل مى‌کنيم. ثُمَّ نَکْسُوها لَحْماً: پس بپوشانيم آن استخوانها را گوشتى. عزير در استخوانها نظر مى‌کرد، ندائى شنيد: اى گوشت و پوست ريخته و اجزاى متفرقه جمع شويد به قدرت ربانى. تمام اجزاى متشتته مجتمع شده صورت بدن او تسويه يافت و روح در جسدش داخل، فورا برجست و نعره‌زدن گرفت؛ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ قالَ أَعْلَمُ: پس چون ظاهر شد براى عزير نشانه‌ها و آيات قدرت حق تعالى در زنده کردن مردگان به طريق معاينه، گفت: مى‌دانم حالا بالعيان چنانچه دانسته بودم قبل از اين به استدلال و بيان. أَنَّ اللَّهَ عَلى کُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ: بدرستى که خداى تعالى بر همه چيز از ميراندن و زنده کردن و غير آن قادر و توانا است. پس عزير بر مرکش سوار شده به شهر آمد و با برادر خود پنجاه سال ديگر بماند و در يک روز وفات کردند.
چون پير راهب اين کلام را از حضرت کاظم عليه السّلام شنيد، گفت:
راست گفتى و من شهادت مى‌دهم خدا يک است و حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم پيغمبر او است به حق؛ پس آن جماعت که پاى منبر بودند ايمان آوردند. «1» تنبيه: آيه شريفه را دلالاتى است:
«1» منهج الصادقين، جلد دوّم، صفحه 107 تا 110.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 472
اول: ثبوت قدرت تامه ذات سبحانى بر زنده نمودن مردگان روز قيامت براى پاداش اعمال.
دوم: دال است بر صحت رجعت آل محمّد عليهم السلام و مؤمنان در آخر الزمان، چنانچه عزير را بعد از صد سال خداوند دو مرتبه به دنيا عودت داد. اگر رجعت به دنيا بعد از موت محال بودى، هر آينه رجعت عزير واقع نشدى و حال آنکه صريح آيه شريفه و قابل انکار نخواهد بود.
سوم: دال است بر بطلان کسانى که استبعاد نمايند از طول عمر مبارک حضرت حجة بن الحسن العسکرى عجل اللّه فرجه زيرا:
اولا- هرگاه حق تعالى طعام و شراب سريع التغير و الزوال را مدت صد سال از تغيير و تبديل نگاهدارد، چرا نشايد روح عالم امکان و قطب دائره زمان، وجود مبارک امام زمان را در کنف حمايت خود حفظ فرمايد که آثار طبيعيه در آن حضرت تأثير نيابد؛ پس منکر آن، منکر قدرت سبحانى خواهد بود.
ثانيا- زمان را تأثير در اعمار نيست زياده و نقصان آن از افاعيل قادر متعال است، بنابر صلاحى که مى‌داند. بلى، عادت به اقدار متقاربه جارى است اما اعمار متطاوله محال نيست و عادت هم در تحت قدرت الهى باشد، پس البته قدرت دارد بر آنکه يک نفر را براى بقاى نظام عالم برقرار بدارد.
ثالثا- امام زمان، قطب دائره امکان، و مدار چرخ، بى‌محور محال است؛ بنابراين آن حضرت زنده و در پس پرده غيب مستور و حتما ظاهر خواهد شد و دنيا را پر از عدل و داد خواهد کرد.
تتمه: ابن عباس نقل نموده چون عزير عليه السّلام به شهر آمد، ديوارها و خانه‌ها و اوضاع را برخلاف ديد. در خانه خود آمد در زد، کنيزکى در وقت رفتن بيست ساله بود در معاودت صد و بيست ساله و کور و زمين گير شده بود. صدا زد: کيست؟ گفت، من عزير هستم. عجوزه گفت: سبحان اللّه صد سال است مفقود شده‌اى. عزير گفت: چنين است خدا مرا ميراند و
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 473
اکنون زنده نمود. پيرزن گفت: عزير مستجاب الدعوه بود، اگر تو هستى دعا کن خدا چشمان مرا شفا دهد و به دعاى عزير شفا يافت دست او را گرفته به محافل بنى اسرائيل آمده گفت: مژده باد شما را که عزير آمد. پسر عزير که صد و هيجده سال و پير و ضعيف شده بود گفت: عزير را خالى در ميان کتفين بود او را مشاهده، ايمان آورد. قوم گفتند: تورات را عزير حفظ بود و تورات را آوردند. حضرت خواند مطابق بود همگى تصديق نمودند.
و از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام مروى است که وقتى عزير از خانه بيرون آمد پنجاه ساله و عيالش حامله بود. پس از مراجعه پسرش صد ساله و خود پنجاه ساله بود اين از آيات الهى است. «1»