تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِي حَاجَّ إِبْراهِيمَ فِي رَبِّهِ أَنْ آتاهُ اللَّهُ الْمُلْکَ إِذْ قالَ إِبْراهِيمُ رَبِّيَ الَّذِي يُحْيِي وَ يُمِيتُ قالَ أَنَا أُحْيِي وَ أُمِيتُ قالَ إِبْراهِيمُ فَإِنَّ اللَّهَ يَأْتِي بِالشَّمْسِ مِنَ الْمَشْرِقِ فَأْتِ بِها مِنَ الْمَغْرِبِ فَبُهِتَ الَّذِي کَفَرَ وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ (258)
ترجمه
آيا نديدى آنکس را که محاجه نمود با ابراهيم در پروردگارش چونکه داد او را خداوند پادشاهى وقتى که گفت ابراهيم پروردگار من آنستکه زنده ميکند و ميميراند گفت من زنده ميکنم و ميميرانم گفت ابراهيم همانا خداوند ميآورد آفتاب را از مشرق پس بياور آنرا از مغرب پس مبهوت شد آنکه کافر گشت و خداوند هدايت ننمايد گروه ستمکاران را..
تفسير
همزه استفهام براى تعجب است از محاجه نمرود بن کنعان با حضرت ابراهيم خليل الرحمن براى غرورى که از سلطنت در او پيدا شده بود با آنکه بايد در مقابل نعمت شکرگزارى نمود نه سرکشى و طغيان ولى در اشخاص ضعيف النفس احمق امر بر عکس است وقتى بدولت ميرسند معطى و منعم خود را فراموش مينمايند و کبر و غرور موجب آن ميشود که بجاى حمد و شکر سرکشى و طغيان نمايند و سلب نعمت از آنها شود و در نظر عقلا موهون و خفيف شوند در خصال از برقى نقل نموده که
جلد 1 صفحه 333
چهار نفر بودند که بسلطنت تمام روى زمين نائل شدند دو نفر مؤمن بودند يکى حضرت سليمان و ديگرى ذو القرنين و دو نفر کافر بودند يکى نمرود و ديگرى بخت نصّر و در مجمع از حضرت صادق (ع) روايت نموده که اين محاجه بعد از آن بود که حضرت ابراهيم را در آتش انداخته بود و آتش بر آنحضرت برد و سلام شد و در منهج نقل نموده که او اول کسى بود که ادعاء خدائى کرد در هر حال فرستاد دو نفر زندانى را آوردند يکى را آزاد کرد و ديگرى را بقتل رسانيد و يکى را احياء و ديگرى را اماته نام نهاد بيچاره بعد از ظهور آن معجزه بزرگ از حضرت ابراهيم تصور کرده بود بمحاجه ميتواند بر آنحضرت غالب شود و معنى آنکه او ميگويد خداى من آنستکه زنده ميکند و ميميراند آنستکه گناهکارى را از حبس نجات ميدهد و بيگناهى را بقتل ميرساند لذا حضرت ابراهيم فرمود آنکس را که کشتى زنده کن اگر راست ميگوئى چنانچه از امام صادق (ع) نقل شده است يا آنکه چون مجادله به اين جا رسيد که جاى مغالطه بود حضرت طرح حجت ديگرى فرمود که مجال انکار براى او باقى نماند چنانچه ظاهر آيه شريفه است و فرمود خداوند آفتاب را از مشرق بيرون ميآورد تو اگر راست ميگوئى خدائى از مغرب بيرون آور و اين حجت با آنکه بيان يکى از مقدورات الهيه و از افراد همان حجت اول بود ولى چون جاى اشتباهکارى نداشت نمرود محجوج و مغلوب و مبهوت گشت پس در واقع حضرت حجت ديگرى اقامه نفرمود بلکه بمثال ديگرى شبهه او را دفع فرمود و در کافى و عياشى از حضرت صادق (ع) روايت نموده است که چون حضرت ابراهيم قوم خود را ملامت فرمود بر بت پرستى و تکذيب فرمود آلهه آنها را آوردند او را در نزد نمرود و اين محاجه واقع و نمرود رسوا شد و خداوند راه احتجاج و نجات را بظالم ارائه نمى‌فرمايد تا در دنيا و آخرت رسوا شود.