اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَاصبِر لِحُکم‌ِ رَبِّک‌َ وَ لا تَکُن کَصاحِب‌ِ الحُوت‌ِ إِذ نادي وَ هُوَ مَکظُوم‌ٌ (48)
پس صبر کن از براي حکم پروردگار خود و نبوده باش مثل صاحب ماهي زماني که خواند و او غضبناک بود يا ملامت زده.
صاحب حوت حضرت يونس است و شرح حال او را خداوند در چند مورد بيان فرمود يکي در آيه شريفه: وَ ذَا النُّون‌ِ إِذ ذَهَب‌َ مُغاضِباً فَظَن‌َّ أَن لَن نَقدِرَ عَلَيه‌ِ فَنادي فِي الظُّلُمات‌ِ أَن لا إِله‌َ إِلّا أَنت‌َ سُبحانَک‌َ إِنِّي کُنت‌ُ مِن‌َ الظّالِمِين‌َ فَاستَجَبنا لَه‌ُ وَ نَجَّيناه‌ُ مِن‌َ الغَم‌ِّ وَ کَذلِک‌َ نُنجِي المُؤمِنِين‌َ انبياء آيه 87 و 88، ديگر در آيه شريفه: وَ إِن‌َّ يُونُس‌َ لَمِن‌َ المُرسَلِين‌َ إِذ أَبَق‌َ إِلَي الفُلک‌ِ المَشحُون‌ِ فَساهَم‌َ فَکان‌َ مِن‌َ المُدحَضِين‌َ فَالتَقَمَه‌ُ الحُوت‌ُ وَ هُوَ مُلِيم‌ٌ فَلَو لا أَنَّه‌ُ کان‌َ مِن‌َ المُسَبِّحِين‌َ لَلَبِث‌َ فِي بَطنِه‌ِ إِلي يَوم‌ِ يُبعَثُون‌َ فَنَبَذناه‌ُ بِالعَراءِ وَ هُوَ سَقِيم‌ٌ وَ أَنبَتنا عَلَيه‌ِ شَجَرَةً مِن يَقطِين‌ٍ وَ أَرسَلناه‌ُ إِلي مِائَةِ أَلف‌ٍ أَو يَزِيدُون‌َ فَآمَنُوا فَمَتَّعناهُم إِلي حِين‌ٍ و الصافات آيه 140 الي 148 و شرح اينکه آيات شريفه را در محل خود در مجلد نهم و يازدهم مفصلا بيان کرده‌ايم احتياج ببيان جديد ندارد فقط اقتصار بر تفسير اينکه آيه شريفه ميکنيم و اينکه مبني است بر تقديم يک مقدمه که قبلا هم تذکر داده‌ايم و آن اينکه است که:
خداوند عالم نسبت بکفار و مشرکين بلاهاي مهلکه نازل نميفرمايد مگر اينکه اينها ايمان نميآورند و لو بعد الحين يا در نسل آنها مؤمن بوجود نميآيد، و اما موقعي که قابليت ايمان در آنها هست يا در نسل آنها مؤمن بوجود آيد و لو در هفتاد پشت بلاي مهلکه نازل نميکند، و امير المؤمنين در حروب چه در زمان حيات پيغمبر
جلد 17 - صفحه 153
(ص) يا پس از رحلت آن حضرت در جنگ جمل و صفين و خوارج، و أبي عبد اللّه در عاشورا همين مراعات را ميکردند چنانچه حضرت امير بمالک اشتر فرمود ولي حضرت يونس (ع) اينکه مراعات را نفرمود مجرد اينکه قوم او ايمان نياوردند در حق آنها نفرين کرد و از خدا تقاضاي نزول عذاب بر آنها کرد و خداوند هم دعاء او را مستجاب کرد و عذاب را نازل فرمود لکن آنها را معذب نکرد چون قابليت از آنها سلب نشده بود و چون خدا وعده نزول عذاب داده بود يونس تعجيل کرد در خروج از بين آنها تا آنکه گرفتار ماهي شد متوجه شده و ذکر يونسيه را در شکم ماهي گفت و نجات پيدا کرد خداوند تبارک و تعالي به پيغمبرش ميفرمايد:
وَ اصبِر لِحُکم‌ِ رَبِّک‌َ شما واجب است صبر کني بر اذيتهاي کفار و مشرکين و در حق آنها نفرين نکني و از ميان آنها خارج نشوي تا موقعي که دستور الهي برسد بر هجرت و بيرون رفتن از مکه بطرف مدينه لذا پيغمبر نفرين نميکرد بلکه دعا در حق آنها ميکرد عرض ميکرد:
(اللهم اهد قومي فانهم لا يعلمون)
چون هنوز اينها از قابليت نيفتاده بودند چنانچه در فتح مکه بسياري ايمان آوردند و همچنين در نسل آنها بسيار مؤمن بوجود آمد بلکه در ظهور حضرت بقية اللّه صفحه زمين از نسل آنها پر ميشود از ايمان.
وَ لا تَکُن کَصاحِب‌ِ الحُوت‌ِ نبوده باش مثل يونس که نفرين کني و تا دستور الهي بر خروج نيامده بيرون روي.
إِذ نادي وَ هُوَ مَکظُوم‌ٌ اگر مراد از نداي يونس نفرين در حق قوم و طلب نزول عذاب باشد معناي مکظوم غضب کردن بر قوم است يعني غضب آلوده شد، و اگر مراد ذکر در شکم ماهي بوده مراد از مکظوم ملوم است يعني خود را ملامت کرد چنانچه گفت:
إِنِّي کُنت‌ُ مِن‌َ الظّالِمِين‌َ که قبل از امر الهي از ميان قوم خارج شدم و مراد از ظالمين ظلم بنفس است نه ظلم بقوم که نفرين کردم.