سوره قلم(القلم)، آیه ۴۸ · جزء ۲۹ · صفحه ۵۶۶
فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَلَا تَكُن كَصَاحِبِ الْحُوتِ إِذْ نَادَىٰ وَهُوَ مَكْظُومٌ
اکنون که چنین است صبر کن و منتظر فرمان پروردگارت باش، و مانند صاحب ماهی [= یونس] مباش (که در تقاضای مجازات قومش عجله کرد و گرفتار مجازات ترک اولی شد) در آن زمان که با نهایت اندوه خدا را خواند.
معنی کلمات و عبارات
«صَاحِبِ الْحُوتِ»: صاحب ماهی. مراد یونس است (نگا: انبیاء / و ، صافّات / - . «مَکْظُومٌ»: پرکینه و خشم. پر غم و اندوه (نگا: یوسف / ، نحل. ، زخرف / ).
نزول
سال ۴ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - پیامبر(ص)، مأمور صبر و شکیبایى در برابر فرمان هاى الهى «فاصبر لحکم ربّک»
۲ - پیامبر(ص)، مأمور صبر و شکیبایى در مدت مهلت یافتن کافران تکذیب گر و به تأخیر افتادن نصرت و پیروزى مسلمانان بر آنان «و أُملى لهم ... فاصبر لحکم ربّک»
به گفته مفسران، آیه شریفه اشاره به مسأله مهلت یافتن مشرکان است که در آیه پیش ذکر شده است.
۳ - هشدار خداوند به پیامبر(ص)، مبنى بر شتاب نکردن در غضب و نفرین بر مردم و جدا شدن از آنان، مانند شتاب کردن یونس(ع) در این باره «و لاتکن کصاحب الحوت إذ نادى و هو مکظوم»
مفسران بر آنند که این آیه، به داستانى از یونس(ع) اشاره دارد که در سوره «انبیا» (آیه ۸۷) بیان شده است: «و ذاالنون إذ ذهب مغاضباً فظنّ أن لن نقدر علیه فنادى فى الظلمات...».
۴ - شتاب کردن یونس(ع) در نفرین علیه قومش، غیر قابل تحسین و الگوگیرى براى پیامبر(ص) «و لاتکن کصاحب الحوت إذ نادى و هو مکظوم»
۵ - یونس(ع)، در غضب و نفرین کردن بر قوم خویش شتاب کرد. «و لاتکن کصاحب الحوت إذ نادى و هو مکظوم»
۶ - یونس(ع)، در حالى که سینه اش مملو از غم و اندوه بود خدا را ندا کرد. «إذ نادى و هو مکظوم»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۵۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۴–۵۲ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۴۸ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۴۶–۵۰ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۴۶–۵۰ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۴۶–۵۰ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۴۸ - تفسیر روان جاوید
آیات ۴۶–۵۲ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۴۸
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اندوه یونسصبر بر اوامر خداصبر در تأخیر پیروزی مسلمانانعجله در غضبعجله در نفریننفرین بر قوم یونسنفرین یونسنفی الگوگیری از یونسدعای یونسعجله یونسترک اولای یونسقصه یونسهشدار به محمدصبر محمدمهلت به کافرانمثالهای قرآنتکلیف محمدهشدارهای خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۸۲)
- استعانت یونس(علیه السلام) از خدا برای رهایی از تاریکی و گرفتاری+۱ آیه
- رهایی یونس(علیه السلام) از اندوه، در پی استغاثه او به درگاه خداوند+۳ آیه
- استغاثه یونس(علیه السلام) به درگاه پروردگار، برای رهایی از تاریکیهای شکم ماهی+۱ آیه
- یونس(علیه السلام)، بنده برگزیده خدا+۱ آیه
- برگزیدگی یونس(علیه السلام) از طرف خداوند و قرار دادن وی در زمره صالحان، پس از استغاثه و تسبیح وی در شکم ماهی+۱ آیه
- استغاثه یونس(علیه السلام) در شکم ماهی، ملاک برگزیدگی وی+۱ آیه
- پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله) مامور صبر و پایداری، در ابلاغ رسالت خویش+۷ آیه
- محمّد(صلی الله علیه واله) تحت تربیت خاصّ خداوند+۴ آیه
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۵ آیه
- ممنوع شدن پیامبر(صلی الله علیه واله) از مشابهت با یونس(علیه السلام)در عدم صبر
- ممنوع شدن پیامبر(صلی الله علیه واله) از مشابهت با یونس(علیه السلام)در صبر و تحمّل نکردن
- تضرّع یونس(علیه السلام) به درگاه الهی، موجب قرار گرفتن او در زمره صالحان+۱ آیه
- تضرّع یونس(علیه السلام) در شکم ماهی، به درگاه الهی+۱ آیه
- تضرّع یونس(علیه السلام) به درگاه الهی، موجب نجات او از شکم ماهی+۳ آیه
- توفیق یونس(علیه السلام) در توبه و بازگشت به خدا+۱ آیه
- استغاثه یونس(علیه السلام) به درگاه خدا، با دلی محزون و غمگین
- پیامبر(صلی الله علیه واله)، مامور صبر، تا فرا رسیدن داوری خدا+۳ آیه
- داوری خدا، بین پیامبر(صلی الله علیه واله) و مخالفان او+۴ آیه
- برگزیدگی یونس(علیه السلام) و قرار گرفتن وی در شمار صالحان، جلوه ای از ربوبیّت خدا+۱ آیه
- ربوبیت خدا، مقتضی تضرع به درگاه او+۱ آیه
- داوری نهایی میان حق پذیران و حق ناپذیران، از اثار ربوبیّت خداوند+۳ آیه
- برخورداری انسان از نعمتها، اقتضای ربوبیّت خدا+۱ آیه
- دعا، وسیله ای مؤثّر برای نجات از غم و اندوه+۳ آیه
- دعای یونس(علیه السلام) در حال غم و اندوه به درگاه الهی، در شکم ماهی
- دعای یونس(علیه السلام) همراه با اندوه، سبب نجات و برگزیدگی و قرار گرفتن وی در زمره صالحان+۲ آیه
- اجابت دعای یونس(علیه السلام) از سوی خداوند، با نجات وی از اندوه و ظلمت شکم ماهی+۳ آیه
- سختی تحمّل ظلمات شکم ماهی، موجب دعای یونس(علیه السلام) به درگاه الهی برای نجات از ان+۲ آیه
- دعای یونس(علیه السلام) با صدای اشکار به درگاه الهی، جهت نجات از ظلمات و اندوه+۱ آیه
- گرفتاری یونس(علیه السلام) به سختی و گرفتاری بلعیده شدن ماهی و حوادث پس از ان+۱ آیه
- پرهیز صالحان، از ترک اولی+۱ آیه
- قرار داده شدن یونس (علیه السلام) در زمره صالحان، از جانب خداوند+۱ آیه
- رساندن یونس(علیه السلام) به مقام صالحان، پس از توبه وی (از ترک اولی)، از سوی خدا+۱ آیه
- مبتلا شدن یونس(علیه السلام) به غم و اندوه در اثر بی صبری در برابر تکذیب قومش
- بی صبری یونس(علیه السلام) در برابر تکذیب قومش+۱ آیه
- توجّه به عواقب ناخوشایند بی صبری از عوامل صبرپیشگی+۱ آیه
- تبلیغ دین و ابلاغ رسالت الهی از موارد صبر و شکیبایی+۶ آیه
- رهبری امّت نیازمند صبر و شکیبایی+۶ آیه
- عمل به فرمان پروردگار نیازمند شکیبایی+۱ آیه
- عجله کردن یونس(علیه السلام) در نفرین علیه قومش، غیر قابل الگوگیری برای پیامبر(صلی الله علیه واله)
- هشدار خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله) از شتاب در غضب نسبت به مردم، همچون یونس(علیه السلام)+۱ آیه
- خشم و غضب یونس(علیه السلام) به علّت ایمان نیاوردن قومش+۲ آیه
- توصیه خداوند به صبر پیامبر(صلی الله علیه واله) بر قضا و اراده او+۲ آیه
- خشمگین شدن یونس(علیه السلام) از اعمال قوم خویش+۳ آیه
- یاس و ناامیدی یونس پیامبر(علیه السلام)، از هدایت قوم خویش+۲ آیه
- صبر و پایداری در برابر سختیها و ناملایمات، از ویژگیهای تبلیغی پیامبر صلی الله علیه و اله+۷ آیه
- محمّد صلی الله علیه و اله، تحت تربیت خاصّ خداوند+۳ آیه
- ممنوع شدن پیامبر صلی الله علیه و اله، از مشابهت با یونس علیه السلام، در صبر و تحمّل نداشتن
- «لاتکن»+۱ آیه
- خطاب خاص با مراد عام به محمد صلی الله علیه و اله از سوی خداوند+۷ آیه
- مخاطب قرار گرفتن محمد صلی الله علیه و اله به خطاب مهرجویانه، از سوی خداوند+۲ آیه
- خطاب هشدارامیز خداوند به محمد صلی الله علیه و اله+۱ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور صبر و شکیبایی، در برابر سختیها و ناملایمات+۵ آیه
- اگاهی و توجّه پیامبر صلی الله علیه و اله به احوال دشمنان در قیامت، زمینهساز صبر و شکیبایی حضرت در برابر انان+۲ آیه
- توجّه پیامبر صلی الله علیه و اله به سنّت استدراج خدا درباره حقناپذیران، زمینهساز صبر و شکیبایی او+۱ آیه
- توجّه پیامبر صلی الله علیه و اله به عواقب بیصبری در برابر حقناپذیران، زمینهساز صبر و شکیبایی حضرت+۱ آیه
- موظّف بودن پیامبر صلی الله علیه و اله به شکیبایی، در برابر حکم پروردگار+۲ آیه
- برخورداری یونس علیه السلام از نعمت ویژه الهی، پس از رهایی از شکم ماهی+۱ آیه
- نقش دعا، در بهرهمندی از نعمتهای الهی+۱ آیه
- نجات یونس علیه السلام از شکم ماهی، از نعمتهای الهی بر وی+۱ آیه
- عجله یونس علیه السلام در نفرین بر قوم خویش
- پسندیده نبودن عجله یونس علیه السلام در نفرین بر قوم خویش
- هشدار خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله مبنی بر شتاب نکردن در نفرین بر قوم خویش، همانند یونس علیه السلام
- ناشکیبایی یونس علیه السلام باعث ابتلای وی به شکم ماهی در دریا
- استغاثه یونس علیه السلام به درگاه پروردگار، برای رهایی از تاریکیهای شکم ماهی+۱ آیه
- ناشکیبایی یونس علیه السلام باعث ابتلا و گرفتاری وی در شکم ماهی
- توبه یونس علیه السلام به درگاه الهی، با سینهای پر از غم و اندوه
- پذیرش توبه یونس علیه السلام از نعمتها و عنایتهای خدا نسبت به او+۱ آیه
- استغاثه یونس علیه السلام به درگاه الهی، با دلی محزون و غمگین
- دعای یونس علیه السلام در شکم ماهی، همراه با غم و اندوه
- یونس علیه السلام، مستحق سرزنش، در صورت بهرهمند نشدن از عنایت و نعمت الهی+۱ آیه
- خروج شتابزده یونس علیه السلام از میان قوم خویش و انتظار عجولانه برای هلاکت و عذاب انان+۱ آیه
- خشم شدید یونس علیه السلام از رفتار قومش+۱ آیه
- شتاب ناپسند یونس علیه السلام در غضب و ترک قوم خویش، شایسته یاداوری و عبرت برای پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
- خداوند، قراردهنده یونس علیه السلام در زمره صالحان+۱ آیه
- ربوبیّت الهی، مقتضی قرار گرفتن یونس علیه السلام در شمار صالحان+۱ آیه
- ربوبیت الهی، مقتضی برگزیدگی یونس علیه السلام+۱ آیه
- برگزیدگی یونس علیه السلام به رسالت، جلوه عنایت و لطف خداوند به او+۱ آیه
- ماجرای یونس علیه السلام (ذاالنون)، درساموز و شایسته یاداوری+۳ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، موظّف به عبرتگیری از داستان یونس علیه السلام
- هشدار خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، از گرفتار شدن به مجازات ترک اولی، همچون یونس علیه السلام
- یونس علیه السلام، بهرهمند از نعمتها و تفضلات الهی، در پی نجات از شکم ماهی+۱ آیه
- نعمت و لطف خداوند به یونس علیه السلام، موجب مذمّت نشدن ان جناب+۱ آیه