اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لِلَّذِين‌َ کَفَرُوا بِرَبِّهِم عَذاب‌ُ جَهَنَّم‌َ وَ بِئس‌َ المَصِيرُ «6»
و از براي کساني که کافر شدند بپروردگار خود عذاب جهنم است و بد بازگشتي است.
وَ لِلَّذِين‌َ کَفَرُوا عموم دارد شامل جميع طبقات کفر و اقسام کفر ميشود از طبيعي که منکر وجود جن است تمام امور را مستند بطبيعت ميداند، و مشرک که
جلد 17 - صفحه 93
براي خدا شريک قرار داده چه شرک ذاتي مثل إبن کمونه که گفت:
هويتان بتمام الذات قد || خالفتا بابن کمونة استند
و چه شرک صفاتي مثل کساني که از عامه عمياء قائل بصفات زايده بر ذات هستند، و چه شرک افعالي مثل کساني که قائل بيزدان و اهريمن خالق خيرات و شرور هستند، و چه شرک عبادتي مثل بت پرست، گاو پرست، گوساله پرست، آفتاب پرست، ماه پرست ستاره پرست ملک پرست عيسي پرست آتش پرست و غير اينها، و چه شرک نظري که امور را مستند باسباب ميداند، و از کساني که در حق انبياء تفصيل قائلند ببعض آنها ايمان دارند و ببعضي کافر هستند که ميفرمايد: يَقُولُون‌َ نُؤمِن‌ُ بِبَعض‌ٍ وَ نَکفُرُ بِبَعض‌ٍ نساء آيه 149. مثل يهود و نصاري، و کساني که بدعت در دين ميگذارند، و کساني که منکر بعض ضروريات ميشوند، و ملحق بکفاراند اهل ضلالت در امر معاد جسماني يا در امر امامت ائمه هدي يا در شئونات آنها يا توهين بمقدسات دين و اشباه اينها، بعضي از کفار که بدون تقصير هستند مثل مجانين و بلها و غير بالغين معاف هستند.
بِرَبِّهِم تمام کافر بخدا هستند زيرا اگر يک فرمايش او را انکار کنند باو کافر شدند.
عَذاب‌ُ جَهَنَّم‌َ و لام للذين لام اختصاص است که عذاب جهنم مختص بآنها است و اينکه آيه وارد در مورد افراد انس است ولي بنص آيات قرآني کفار جن هم مشمول ميشود.
وَ بِئس‌َ المَصِيرُ تعبير بمصير بمعني بازگشت يعني همين نحوي که در دنيا آمدند از دنيا ميروند: إِنّا لِلّه‌ِ وَ إِنّا إِلَيه‌ِ راجِعُون‌َ.