اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
تَکادُ تَمَيَّزُ مِن‌َ الغَيظِ کُلَّما أُلقِي‌َ فِيها فَوج‌ٌ سَأَلَهُم خَزَنَتُها أَ لَم يَأتِکُم نَذِيرٌ «8»
نزديک است آتش جهنم پاره پاره شود از شدت غيظ بر کفار هر زماني که قومي را بيندازند در جهنم خزنه جهنم ملائکه موکلين بعذاب از آنها ميپرسند آيا نيامد شما را کسي که انذار کند شما را و خبر دهد به يک همچو پيش آمدي.
تَکادُ تَمَيَّزُ مِن‌َ الغَيظِ بعقيده مفسرين تشبيه و تنظير است بآدم مبغض که بخواهد از شدت غيظ خود را قطعه قطعه کند لکن بعقيده ما عين حقيقت است زيرا جهنم و آتش آن و عذابهاي آن و همچنين بهشت و نعم آن مثل بلاهاي دنيوي و نعم آن نيست بلکه شعور و ادراک و حياة دارند و در تحت اطاعت و فرمان الهي هستند مثلا يک آتش است که مأمور است يکي را يک درجه بسوزاند و يکي را صد درجه، و در بهشت يک نعمت است مأمور است يکي را يک درجه لذت بخشد و يکي را صد درجه، و اهل بهشت و جهنم مختلف هستند اهل بهشت ما دون درک ما فوق نميکنند تا محزون گردند، و اهل جهنم درک ما فوق نميکنند تا مسرور شوند، و بالعکس ما فوق درک ما دون را ميکند که در بهشت مسرور شود و در جهنم محزون گردد، و آتش جهنم غيظ ميکند بر کفار بلکه جهنم تکلم دارد که ميفرمايد: يَوم‌َ نَقُول‌ُ لِجَهَنَّم‌َ هَل‌ِ امتَلَأت‌ِ وَ تَقُول‌ُ هَل مِن مَزِيدٍ ق آيه 29، بلکه گفتيم موجودات عالم حتي جمادات شعور و ادراک دارند و معرفت و ذکر
جلد 17 - صفحه 95
دارند و اخبار و آيات در اينکه باب بسيار داريم و احتياج بتوجيهات مفسرين نداريم مثل: يا نارُ کُونِي بَرداً وَ سَلاماً عَلي إِبراهِيم‌َ انبياء آيه 69 يا جِبال‌ُ أَوِّبِي مَعَه‌ُ وَ الطَّيرَ سبأ آيه 10، مورچه تکلم ميکند: يا أَيُّهَا النَّمل‌ُ ادخُلُوا مَساکِنَکُم لا يَحطِمَنَّکُم سُلَيمان‌ُ وَ جُنُودُه‌ُ نمل آيه 18، هد هد: أَحَطت‌ُ بِما لَم تُحِط بِه‌ِ- الي آخر الآيات- نمل آيه 22.
خطاب بنحل ميرسد: وَ أَوحي رَبُّک‌َ إِلَي النَّحل‌ِ أَن‌ِ اتَّخِذِي مِن‌َ الجِبال‌ِ بُيُوتاً ... الايه نحل آيه 70 و 71، بزمين و آسمان خطاب ميرسد: يا أَرض‌ُ ابلَعِي ماءَک‌ِ وَ يا سَماءُ أَقلِعِي هود آيه 46 و غير اينها.
جمله ذرات زمين و آسمان || با تو ميگويند روزان و شبان
ما سميعيم و بصيريم و هوشيم || با شما نامحرمان ما خاموشيم
و غير ذلک، در اخبار دارد قبر روزي چند مرتبه ندا ميکند:
(انا بيت الظلمة فاحمل الي سراجا، انا بيت الوحشة فاحمل الي انيسا: انا بيت الديدان و العقارب فاحمل الي ترياقا)
الي غير ذلک اگر حفظ الهي نباشد آتش از غيظ پراکنده ميشود لذا به لفظ تکاد تعبير فرمود.
کُلَّما أُلقِي‌َ فِيها فَوج‌ٌ چون فوج فوج وارد صحراي محشر ميشوند که ميفرمايد:
يَوم‌َ يُنفَخ‌ُ فِي الصُّورِ فَتَأتُون‌َ أَفواجاً نبأ آيه 18 همين نحو فوج فوج اهل بهشت وارد بهشت ميشوند و اهل جهنم فوج فوج وارد جهنم ميشوند چنانچه ميفرمايد: وَ إِن‌َّ جَهَنَّم‌َ لَمَوعِدُهُم أَجمَعِين‌َ لَها سَبعَةُ أَبواب‌ٍ لِکُل‌ِّ باب‌ٍ مِنهُم جُزءٌ مَقسُوم‌ٌ حجر آيه 43 و 44 و نيز ميفرمايد: وَ سِيق‌َ الَّذِين‌َ کَفَرُوا إِلي جَهَنَّم‌َ زُمَراً حَتّي إِذا جاؤُها فُتِحَت أَبوابُها وَ قال‌َ لَهُم خَزَنَتُها أَ لَم يَأتِکُم رُسُل‌ٌ مِنکُم- الي آخر الايه زمر آيه 71، و زمر بمعني فوج فوج است و همچنين اهل بهشت که ميفرمايد: وَ سِيق‌َ الَّذِين‌َ اتَّقَوا رَبَّهُم إِلَي الجَنَّةِ زُمَراً حَتّي إِذا جاؤُها وَ فُتِحَت أَبوابُها وَ قال‌َ لَهُم خَزَنَتُها سَلام‌ٌ عَلَيکُم طِبتُم فَادخُلُوها خالِدِين‌َ زمر آيه 73، بلکه ميتوان گفت که: هر فرد فرد که وارد ميشوند غيظ جهنم و نعره او بلند ميشود.
سَأَلَهُم خَزَنَتُها أَ لَم يَأتِکُم نَذِيرٌ اينکه سؤال از راه تعنت و سرزنش و توبيخ است
جلد 17 - صفحه 96
نه از راه ندانستن مثل اينکه شما باطفال خود مي‌گويي: فلان کار را نکن پرت ميشوي ميافتي دستت زخم ميشود نميشنود و ميکند و مبتلا ميشود مي‌گويي: مگر نگفتم چنين نکن چنين ميشوي خزنه جهنم هم ميگويند: مگر نيامد شما را نذير انذار کنند که مراد پيغمبران باشند زيرا وظيفه انبياء دو چيز است يکي بشارت به بهشت اگر ايمان و عمل صالح و تقوي پيدا کنند و ديگر انذار از جهنم اگر کفر و ضلالت و فسق و فجور داشته باشند چنانچه ميفرمايد: يا أَهل‌َ الکِتاب‌ِ قَد جاءَکُم رَسُولُنا يُبَيِّن‌ُ لَکُم عَلي فَترَةٍ مِن‌َ الرُّسُل‌ِ أَن تَقُولُوا ما جاءَنا مِن بَشِيرٍ وَ لا نَذِيرٍ فَقَد جاءَکُم بَشِيرٌ وَ نَذِيرٌ مائده آيه 22. و بسياري از آيات ديگر باين مفاد داريم.