اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَمَّن هذَا الَّذِي هُوَ جُندٌ لَکُم يَنصُرُکُم مِن دُون‌ِ الرَّحمن‌ِ إِن‌ِ الکافِرُون‌َ إِلاّ فِي غُرُورٍ «20»
آيا کسي که او آن کسي است که لشکر و جند شما باشد ياري ميکند شما را از غير خدا نيستند کافران مگر در گول و فريب.
أَمَّن هذَا الَّذِي هُوَ جُندٌ لَکُم بعضي مفسرين گفتند: استفهام انکاري است يعني جندي نداريد، و بعضي گفتند: مراد اصنام و آلهه آنها است و هر دو تفسير خلاف ظاهر آيه است و آنچه بنظر ميآيد مراد اتباع آنها که هر سلطان و مقتدري اميد و اعتمادش بعسکر و لشکر و تبعه خود است که در هر گرفتاري و شدائدي آنها او را ياري ميکنند ميفرمايد: اگر بلائي و مصيبتي از جانب خدا يا عذاب آخرت بشما متوجه شود اينکه جند و اتباع و لشکر و عسکر و خويشان و اقربا و دوستان و رفقا قدرت ندارند.
يَنصُرُکُم شما را ياري کنند روز قيامت روزي است: يَوم‌َ يَفِرُّ المَرءُ مِن أَخِيه‌ِ وَ أُمِّه‌ِ وَ أَبِيه‌ِ وَ صاحِبَتِه‌ِ وَ بَنِيه‌ِ لِکُل‌ِّ امرِئ‌ٍ مِنهُم يَومَئِذٍ شَأن‌ٌ يُغنِيه‌ِ عبس آيه 34 الي 37.
بلکه با شما عداوت دارند الأَخِلّاءُ يَومَئِذٍ بَعضُهُم لِبَعض‌ٍ عَدُوٌّ إِلَّا المُتَّقِين‌َ زخرف آيه 67. بلکه آنها از شما توقع ياري دارند ميگويند: وَ إِذ يَتَحاجُّون‌َ فِي النّارِ فَيَقُول‌ُ الضُّعَفاءُ لِلَّذِين‌َ استَکبَرُوا إِنّا کُنّا لَکُم تَبَعاً فَهَل أَنتُم مُغنُون‌َ عَنّا نَصِيباً مِن‌َ النّارِ مؤمن آيه 50. وَ بَرَزُوا لِلّه‌ِ جَمِيعاً فَقال‌َ الضُّعَفاءُ لِلَّذِين‌َ استَکبَرُوا إِنّا کُنّا لَکُم تَبَعاً فَهَل أَنتُم مُغنُون‌َ عَنّا مِن عَذاب‌ِ اللّه‌ِ مِن شَي‌ءٍ ابراهيم آيه 24.
مِن دُون‌ِ الرَّحمن‌ِ احدي قدرت ندارد در مقابل اراده او عرض اندام کند.
جلد 17 - صفحه 109
إِن‌ِ الکافِرُون‌َ إِلّا فِي غُرُورٍ ان نافيه است و استثناء دليل بر عموم است که کفار بالتمام در غرور هستند و اسباب غرور آنها بسيار است يکي شيطان که نامش غرور است که ميفرمايد: لا يَغُرَّنَّکُم بِاللّه‌ِ الغَرُورُ لقمان آيه 33. و يکي طول الامال و يکي همين رؤساء نسبت بزير دستان و بالعکس تبعه نسبت برؤساء و يکي قوت و قدرت خود و هواهاي نفسانيه.
اقول: در امر آخرت که بسيار واضح است و در بليات دنيوي همچنين است يک پشه نمرود با آن عظمت را هلاک کرد، يک تصادف يک سقوط يک مرض مهلکه انسان را هلاک ميکند و احدي قدرت بر دفع و رفع آن ندارد که ميفرمايد: وَ لَم تَکُن لَه‌ُ فِئَةٌ يَنصُرُونَه‌ُ مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ وَ ما کان‌َ مُنتَصِراً کهف آيه 41.