اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَ وَ لَم يَرَوا إِلَي الطَّيرِ فَوقَهُم صافّات‌ٍ وَ يَقبِضن‌َ ما يُمسِکُهُن‌َّ إِلاَّ الرَّحمن‌ُ إِنَّه‌ُ بِکُل‌ِّ شَي‌ءٍ بَصِيرٌ «19»
آيا نظر نميکنند بسوي اينکه پرندگان که بالاي سر آنها پرواز ميکنند بالهاي خود را باز ميکنند و بعضي باز نگهميدارند و بعضي بهم ميزنند باز و بسته نگهداري نميکند آنها را مگر خداي رحمن محققا او بهر چيزي بينا است.
جلد 17 - صفحه 107
أَ وَ لَم يَرَوا دو نحوه رؤيت داريم يکي رؤيت بچشم سر و ديگر رؤيت بچشم قلب که فکر و تأمل باشد و درک کند مثل فرمايش امير المؤمنين:
(ما رأيت شيئا الا و رأيت اللّه قبله و بعده و معه)
و از حضرت سؤال کردند: هل رأيت ربک: فرمود:
ما أعبد ربا لم أره.
إِلَي الطَّيرِ مراد جنس طير است که شامل ميشود از پشه تا عنقا، و اينکه طيور گاهي بالهاي خود را باز نگه ميدارند و گاهي بر هم ميگذارند و اينکه طيور دائما طاهر و پاک هستند و لکن در حليت أکل و حرمت آن مختلف هستند اگر باز نگهداشتن آنها در حال پرواز بيشتر از بهم زدن آنها است محرم الاکل مثل کلاغ، و اگر بهم زدن بيشتر از باز نگهداشتن است مثل کبوتر و گنجشک محلل الاکل است و خداوند متعال هوا را براي آنها مثل آب دريا براي حيوانات آبي قرار داده که در جو هوا حرکت و سير ميکنند و در حال سکون بايد بر جسمي قرار گيرند نميتوانند در هوا سکونت کنند.
فَوقَهُم که اينکه طيور تمام بالاي سر انسان پرواز ميکنند و بسا طيوري که آن قدر بالا ميروند که ديگر ديده نميشوند و بسرعت تا روي زمين ميآيند و سقوط نميکنند و خداوند بهر يک چشم بصيرت داده که مأکول خود را از دور مشاهده ميکند و مستقيما بر او مينشيند، و بسا از زير چندين حجاب مشاهده ميکند پشه خون را از ميان رگ و گوشت و پوست مشاهده ميکند و چه قوه و قدرتي باو داده که با نيش خود اينکه حجاب‌ها را سوراخ ميکند با اينکه نيش او مجوف است که خون را ميمکد، در حديث است: براي معرفت بصفت رزاقيت خداي متعال اينکه اينکه طيور صبح از آشيانه بيرون ميآيند گرسنه شام در آشيانه ميروند سير و شبعان نه مثل معاويه که هر چه ميخورد سير نميشود در اثر نفرين پيغمبر که خودش ميگويد: مللت و ما شبعت و ضرب المثل شده که شاعر ميگويد:
و صاحب لي بطنه کالهاوية || کان في امعائه معاوية
اشاره بجهنم است که خطاب ميرسد: آيا سير شدي!. ميگويد: آيا زيادتر ميشد!. که ميفرمايد: يَوم‌َ نَقُول‌ُ لِجَهَنَّم‌َ هَل‌ِ امتَلَأت‌ِ وَ تَقُول‌ُ هَل مِن مَزِيدٍ ق آيه 30.
جلد 17 - صفحه 108
صافّات‌ٍ که بالهاي خود را باز ميدارند.
وَ يَقبِضن‌َ بهم ميزنند يعني بپاهاي خود ميزنند.
ما يُمسِکُهُن‌َّ إِلَّا الرَّحمن‌ُ کيست بتواند نگهداري آنها را بکند احدي نيست مگر رحمن و گفتند: رحمن از صفات خاصه است که دلالت بر دوام رحمت ميکند و رحيم دلالت بر توسعه رحمت دارد.
إِنَّه‌ُ بِکُل‌ِّ شَي‌ءٍ بَصِيرٌ بتمام حکم و مصالح امور و منافع و مضار اشياء و فوائد و مضرات افعال و خواص و نتايج اعمال بصير و خبير و عليم است.