تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ کَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنابِلَ فِي کُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ وَ اللَّهُ يُضاعِفُ لِمَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلِيمٌ (261)
بعد از آن به جهت ترغيب و تحريص بندگان به انفاق در راه خدا بيان مى‌فرمايد:
مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ: مثل انفاق کسانى که بى‌شايبه غرض انفاق مى‌کنند، أَمْوالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ: مالهاى خود را در راه خدا مانند جهاد و تعظيم شعائر دين و اعلاى کلمه حقه و نشر احکام خدا و غيره از خيرات و مبرات؛ چنانچه از حضرت صادق عليه السّلام مروى است، «1» کَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ: مانند دانه‌اى است در زمين پاک که آن بروياند، سَبْعَ سَنابِلَ:
هفت خوشه به اين قسم که هفت شعبه از اصل آن منشعب گردد و بر هر
«1» تفسير مجمع البيان، جلد اوّل، صفحه 374.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 477
شعبه‌اى خوشه‌اى باشد. فِي کُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ: در هر خوشه آن صد دانه که يکى را هفتصد دانه حاصل آيد. غرض از اين تمثيل تصوير اضعاف و ترغيب متصدقان است که چون نظر به اجر کنند که يک درهم به هفتصد اجر است، پيوسته به تصدق و انفاق اشتغال يابند. وَ اللَّهُ يُضاعِفُ لِمَنْ يَشاءُ: و خداوند زياد فرمايد اين مضاعفه را که هفتصد است به هفت هزار يا بيشتر براى هر که خواهد از منفقان به فضل خود برحسب حال منفق از اخلاص و رنج و زحمت او، و بدين جهت تفاوت اعمال عاملين است در مقادير ثواب رب العالمين. وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلِيمٌ: و خداى تعالى بسيار وسعت دهنده و بخشاينده است که يکى را هفتصد مرحمت نمايد، دانا مى‌باشد به نيات منفقان و قدر انفاق و کيفيت آن.
تنبيه: آيه شريفه ترغيب است به انفاق در راه خدا که يکى به هفتصد ثواب است، و چون فيض الهى تناهى ندارد و منع فيض از فياض مطلق قبيح است، پس به حکمت و مصلحت خود عطا فرمايد هر که را خواهد و مصلحت باشد.
و حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود: الايدى ثلاث فيد اللّه العليا و يد المعطى الّتى تلاها و يد السّائل السّفلى فاعط الفضل و لا تعجز نفسک «1». يعنى دستها سه است: 1- دست قدرت علياى خداوند متعال.
2- دست دهنده که تالى است عطاى الهى را. 3- دست سائل که مرتبه سفلى دارد، پس عطا کن زيادتى را، و عاجز نکن نفس خود را، و هر عملى که مؤمن به وجه احسن بجا آورد خداى تعالى مضاعف فرمايد اجر آن را.
چنانچه عياشى- از حضرت صادق عليه السّلام روايت نموده فرمود:
هرگاه مؤمن عملش را به نيکوترين وجه بجا آورد، مضاعف فرمايد خدا به هر حسنه هفتصد برابر، اين است فرمايش الهى:
وَ اللَّهُ يُضاعِفُ لِمَنْ يَشاءُ: پس نيکو بجاى آوريد اعمالى را که به جهت ثواب الهى آن را عمل نمائيد. راوى سؤال کند: احسان چيست؟
«1» خصال، صفحه 133، حديث 144.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 478
فرمود: هرگاه نماز کنى سجودش نيکو ادا کن، و هرگاه روزه داشتى پس نگاهدار از آنچه فساد روزه تو در آنست، و هرگاه حج نمودى نگاهدار خود را از آنچه حرام است بر تو در حج و عمره، و هر عملى که بجاآورى بايد پاکيزه باشد از پليدى. «1»