تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قُلْ هُوَ الَّذِي أَنْشَأَکُمْ وَ جَعَلَ لَکُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ وَ الْأَفْئِدَةَ قَلِيلاً ما تَشْکُرُونَ «23»
قُلْ هُوَ الَّذِي: (مربوط به آيه قبل) يعنى اگر کفار نگويند که ناصر و رازق ما خداست، بگو اى پيغمبر ناصر و رازق شما آن ذاتى است که به قدرت تامه، أَنْشَأَکُمْ: بيافريد شما را و از کتم عدم بوجود آورد، وَ جَعَلَ لَکُمُ السَّمْعَ: و قرار داد براى شما شنوائى را که قوه سامعه (گوش) باشد تا سخنان حق بشنويد و بدان متعظ شويد، وَ الْأَبْصارَ: و بينائى را که قوه باصره (چشم) باشد تا دلايل قدرت و بدايع فطرت مشاهده کنيد، وَ الْأَفْئِدَةَ: و دلها را تا در معانى کلمات الهى و مصنوعات سبحانى تفکر و تأمل نمائيد و از آن عبرت يابيد، لکن با اين همه اعطاف و الطاف الهى بر اهتدا، قَلِيلًا ما تَشْکُرُونَ: اندک شکرگزارى کنيد اين نعمتها را.
تنبيه: سر آمد تمام قواى انسانى بعد از نعمت ايجاد و ابقا، اين سه نعمت
«1» اصول کافى، جلد 3، صفحه 152.
جلد 13 - صفحه 253
بزرگ است: گوش، چشم، قلب، که موجب ترقيات انسانى و سعادت جاودانى است. بنابراين شکر آن واجب است، يعنى استعمال گوش براى شنيدن معارف الهى و آيات سبحانى و متعظ شدن، و چشم براى ديدن شواهد قدرت و عبرت يافتن، و قلب براى تفکر و تدبر و تدارک. پس اگر بر اين نهج نباشد، شکر متحقق نشود، و لذا فرمايد: کم هستند آنان که شکرگزارى کنند.