تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَ فَمَنْ يَمْشِي مُکِبًّا عَلى وَجْهِهِ أَهْدى أَمَّنْ يَمْشِي سَوِيًّا عَلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ «22»
جلد 13 - صفحه 251
بعد از آن براى مؤمنان و کافران مثلى فرمايد:
أَ فَمَنْ يَمْشِي: آيا پس کسى که راه مى‌رود، مُکِبًّا عَلى وَجْهِهِ: در حالتى که افتاده است به روى خود، يعنى نگونسار مى‌رود و بدين جهت پس و پيش و چپ و راست خود را نمى‌بيند، و هر ساعت برو افتد مانند بى‌راهه رفتن در مکان غير مستوى که پست و بلند باشد و به جهت آن به سر درآيد و برو افتد، آيا چنين شخصى، أَهْدى: راه يافته‌تر و به مطلوب رسيده‌تر است، أَمَّنْ يَمْشِي:
يا آن کس که مى‌رود، سَوِيًّا عَلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ: در حالتى که راست ايستاده و همه جوانب خود را مى‌بيند و بدين جهت سالم است از افتادن، و رافع است بر راه راست که رهاننده اوست به مقصد.
بيان: اين مثلى است براى کافر گمراه، که در سنگلاخ ضلالت افتاده و در راه غوايت حيران و سرگردان مى‌رود، و نمى‌داند که محق است يا مبطل، و چشم باز نمى‌کند تا پس و پيش و راست و چپ خود ملاحظه کند و صراط مستقيم را بجويد و در آن سلوک نمايد، و لکن مؤمن که راه يافته و از روى بصيرت و يقين، سلوک مى‌نمايد، اين منجى، و آن هالک است، اين به بهشت، و آن به جهنم خواهد رفت. مؤمن روز قيامت به نور ايمان خود رود و کافر در ظلمت کفر خود افتان و خيزان باشد.
در کتاب کافى- محمد بن فضيل از حضرت کاظم عليه السّلام سؤال نمود از اين آيه: أَ فَمَنْ يَمْشِي مُکِبًّا عَلى وَجْهِهِ أَهْدى، فرمود: بدرستى که خداوند مثل زده است از براى کسى که ميل کرد از ولايت على عليه السّلام، به آن کسى که راه رود به روى خود و به مقصود نرسد، و مثل زده براى کسى که تابع او شود به کسى که راه رود به استقامت بر راه راست؛ و صراط مستقيم، امير المؤمنين عليه السّلام است. «1» تتمه: در کتاب کافى- به اسناد خود از سعد از حضرت باقر عليه السّلام
«1» به نقل از نور الثقلين، جلد 5، صفحات 384 و 385.
جلد 13 - صفحه 252
فرمود: قلب بر چهار قسم است: 1- قلبى که در او نفاق و ايمان است. 2- قلب منکوس. 3- قلب مطبوع. 4- قلب ازهر. سعد گويد: پرسيدم ازهر چيست؟ فرمود: در او مانند چراغ، نورى است؛ اما مطبوع، قلب منافق است؛ و اما ازهر، قلب مؤمن است، اگر عطا شود، شکر گزارد؛ و اگر مبتلا شود، صبر کند؛ و اما منکوس، قلب مشرک است. پس قرائت فرمود اين آيه را: أَ فَمَنْ يَمْشِي مُکِبًّا عَلى وَجْهِهِ أَهْدى أَمَّنْ يَمْشِي سَوِيًّا عَلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ؟ اما قلبى که در او ايمان و نفاق است، قومى هستند در طائف، پس اگر هر يک از آنها بميرد، بر نفاق هلاک شده؛ و اگر درک کند ايمان را، نجات يابد. «1»