تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
يا أَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ ما أَحَلَّ اللَّهُ لَکَ تَبْتَغِي مَرْضاتَ أَزْواجِکَ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ «1»
شأن نزول: اشهر آنست که حفصه از حضرت اجازه، و به خانه پدر رفت.
حضرت، ماريه قبطيه را که پادشاه اسکندريه به تحفه فرستاده بود طلبيد و با او خلوت نمود. چون حفصه برگشت و از قضيه مطلع شد، گريست و گفت: کنيز را به خانه من آوردى و حرمت من نگاه نداشتى. حضرت فرمود: خداى تعالى او را بر من حلال نموده، و من او را بر خود حرام نمودم، و اين سرّى است نزد تو به
جلد 13 - صفحه 220
امانت مى‌باشد، خيانت نکنى؛ قبول نمود، لکن به واسطه دوستى با عايشه، او را اطلاع داد و خيانت نمود؛ «1» حق تعالى اين سوره نازل فرمود:
يا أَيُّهَا النَّبِيُ: اى پيغمبر رفيع منزلت، لِمَ تُحَرِّمُ ما أَحَلَّ اللَّهُ لَکَ: چرا حرام مى‌کنى بر خود آنچه را که خدا حلال فرموده است تو را، تَبْتَغِي مَرْضاتَ أَزْواجِکَ:
طلب کنى به اين تحريم خشنودى زنان خود را و حال آنکه ايشان سزاوارترند از تو در طلب خشنودى خاطر مبارک تو، وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ: و خداى تعالى بسيار بسيار آمرزنده است، يعنى بر ترک افضل و اولى، مؤاخذه ننمايد، مهربان است در حين مراجعت به اليق و افضل.
تنبيه: بعضى، توهّماتى در اين آيه نموده، لکن اعتبار ندارد به وجوهى:
1- آنکه ظاهر آيه نيست چيزى که مقتضى عقاب باشد.
2- چگونه خدا عتاب فرمايد به چيزى که گناه نباشد، زيرا تحريم شخص بعض زنان خود را به سببى يا به غير سببى، قبيح نيست، و داخل در گناه نباشد.
3- آيه جارى مجراى توجّع (دردمند نمودن) آن حضرت است از حيث تحمل مشقت در خشنود نمودن زوجات خود باشد، اگرچه قبيح نيست، لکن مورد اينست که چرا اين زحمت را بر خود تحميل نمودى، چنانچه بعض از ما اگر براى خشنودى بعضى از زنان ديگرى را تعليق يا تحريم نمايد، هر آينه نيکو است گفته شود چرا اين کار نمودى.
4- بر فرض تسليم آنکه؛ ظاهر آيه مقتضى عتاب باشد، بنابراين است که ترک تحريم، افضل از فعلش باشد، پس کأنه عدول نموده به تحريم از اولى.
5- آنکه مقام شامخ نبوّت، متعالى است از صدور قبيح و گناه و براهين عقليه و ادله نقليه بر اين مطلب اقامه است.
6- اين قسمت تحريم، هر آينه مجاهده نفس و قطع مشتهيات و التزام به رياضت
«1» نور الثقلين، جلد 5، صفحات 367 و 368، بطور مبسوطتر.
جلد 13 - صفحه 221
نفسانى است که موجب ثواب ابدى باشد.