تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنْ تَتُوبا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُکُما وَ إِنْ تَظاهَرا عَلَيْهِ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ مَوْلاهُ وَ جِبْرِيلُ وَ صالِحُ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمَلائِکَةُ بَعْدَ ذلِکَ ظَهِيرٌ «4»
إِنْ تَتُوبا إِلَى اللَّهِ: اگر توبه کنيد اى عايشه و حفصه، و بازگرديد به خدا و در آزار خاطر مبارک پيغمبر، همراز نشويد، پس آن بجا و شما را بهتر باشد، چه بر شما توبه واجب است، و ندامت بر افشاى سر لازم، فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُکُما: پس بدرستى که گشته است دلهاى شما از امر واجب که محافظت سرّ پيغمبر، و عدول نموده از استقامت و صواب به آنچه موجب گناه و عذاب است، وَ إِنْ تَظاهَرا عَلَيْهِ: و اگر هم پشت شويد و معاون يکديگر گرديد بر آزردن خاطر مبارک حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم، چه باک، فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ مَوْلاهُ: پس بدرستى که خداى تعالى او است
جلد 13 - صفحه 223
يار و مددکار پيغمبر، وَ جِبْرِيلُ: و جبرئيل نيز ناصر و رفيق او است، وَ صالِحُ الْمُؤْمِنِينَ: و ديگر کسى که صالح جميع مؤمنين و برگزيده ايشان، وَ الْمَلائِکَةُ بَعْدَ ذلِکَ: و همه ملائکه آسمان و زمين بعد از نصرت خدا و جبرئيل و صالح المؤمنين، ظَهِيرٌ: هم پشت و مددکار و معاون اويند، يعنى با وجود آنکه خدا و جبرئيل و صالح المؤمنين و جميع ملائکه آسمان و زمين ناصر و ياور او باشند، ايذاى شما چه ضررى رساند.
تبصره: مراد از صالح المؤمنين، حضرت امير المؤمنين عليه السّلام است، به احاديث فريقين:
1- به روايت جامع حضرت کاظم عليه السّلام فرمايد و ان تظاهرا عليه، يعنى شما دو نفر، و پدران شما نمى‌توانيد به او ضرر رسانيد در قصد قتل او، پس بدرستى که خدا ناصر او، و جبرئيل قرين او، و امير المؤمنين عليه السّلام برادر و وزير و نفس او و ملائکه بعد از آنها حافظ او مى‌باشند. «1» 2- در مجمع- از حضرت باقر عليه السّلام فرمود: دو مرتبه حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم امير المؤمنين عليه السّلام را به مردم شناسانيد: يکى بعد از نزول آيه: يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْکَ و ديگر بعد از نزول اين آيه که دست آن حضرت را گرفت و فرمود: اينست صالح المؤمنين. «2» 3- ينابيع الموده- بخارى و موصلى از ابن عباس گفت: سؤال نمودم از عمر بن خطاب از دو نفر که پشتيبان هم شدند؟ گفت: عايشه و حفصه. حافظ ابو نعيم و ثعلبى به سند خود از اسماء بنت عميس نقل کرده‌اند که گفت: وقتى اين آيه نازل شد: وَ إِنْ تَظاهَرا عَلَيْهِ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ مَوْلاهُ وَ جِبْرِيلُ وَ صالِحُ الْمُؤْمِنِينَ، حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به على عليه السّلام فرمود: آيا بشارت دهم تو را که قرين جبرئيل هستى. پس اين آيه تلاوت و فرمود: پس تو هستى و مؤمنون از اهل بيت، صالحون هستند.
«1» به نقل از نور الثقلين، جلد 5، صفحه 371، بطور مختصر.
«2» به نقل از مدرک ياد شده، صفحه 371.
جلد 13 - صفحه 224
4- سدى از ابى مالک روايت نموده که من از ابن عباس شنيدم که مراد به صالح المؤمنين، على عليه السّلام است.
5- کلبى و مجاهد و ابى صالح نيز روايت نموده. «1» 6- تفسير کواشى از علما و فضلا تصريح نموده که مراد صالح المؤمنين، على عليه السّلام است. «2»