آیه ۴ سوره تحریم

سوره تحریم(التحريم)، آیه ۴ · جزء ۲۸ · صفحه ۵۶۰

إِن تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا وَإِن تَظَاهَرَا عَلَيْهِ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ مَوْلَاهُ وَجِبْرِيلُ وَصَالِحُ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمَلَائِكَةُ بَعْدَ ذَٰلِكَ ظَهِيرٌ

اگر شما (همسران پیامبر) از کار خود توبه کنید (به نفع شماست، زیرا) دلهایتان از حق منحرف گشته؛ و اگر بر ضدّ او دست به دست هم دهید، (کاری از پیش نخواهید برد) زیرا خداوند یاور اوست و همچنین جبرئیل و مؤمنان صالح، و فرشتگان بعد از آنان پشتیبان اویند.

معنی کلمات و عبارات
«إن تَتُوبَا ...»: مخاطب حفصه و عائشه (علیهما السلام) است. جواب شرط محذوف است و تقدیر چنین است: إن تَتُوبَا یَتُبْ عَلَیْکُمَا. «صَغَتْ»: منحرف گشته است. بگردیده است. «إن تَظَاهَرا»: اگر همدستی و هم‌پشتی کنید. فعل مضارع است و اصل آن (إن تَتَظَاهَرا) است که یکی از دو تاء را حذف کرده‌اند. «صَالِحُ الْمُؤْمِنِینَ»: مؤمنان شایسته و بایسته. واژه (صالح) مفرد است و در معنی جمع استعمال شده است و مراد جنس صالح است یعنی فردفرد مسلمانان خوب و متّقی. مثل: لا یَفْعَلُ هَذا، الصَّالِحُ مِنَ الَنَّاسِ. «ظَهِیرٌ»: پشتیبان (نگا: اسراء / ، فرقان / ، قصص / و ، سبأ / ).
نزول

سال ۲۲ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۲۰ رویداد)
نکات آیه
۱ - توصیه خداوند به دو همسر خطاکار پیامبر(ص) (حفصه و عایشه)، به توبه و دست برداشتن از خطاکارى «إن تتوبا إلى اللّه» جواب شرط «إن تتوبا إلى اللّه»، محذوف و تقدیر آن چنین است: «فهو خیر لکما». این جمله در حقیقت، تشویق و توصیه به توبه و تکرار نکردن اشتباهات گذشته است. ۲ - گناه کارى همسران پیامبر(ص) (حفصه و عایشه)، به خاطر افشاى راز آن حضرت «إن تتوبا إلى اللّه» توصیه به توبه، نشانگر ارتکاب گناه است. ۳ - افشاى رازها و سخنان محرمانه، گناه است. «إن تتوبا إلى اللّه» ۴ - دو همسر پیامبر(ص)، به خاطر افشاکردن راز آن حضرت، به انحراف قلبى از مسیر حق دچار شده بودند. «فقد صغت قلوبکما» ۵ - گناه، عامل انحراف قلب و روح آدمیان «إن تتوبا إلى اللّه فقد صغت قلوبکما» ۶ - تأثیر رفتار انسان ها در قلب و روح آنان «فقد صغت قلوبکما» ۷ - لزوم توبه و بازگشت، از هر عملى که موجب انحراف قلب آدمى از مسیر حق مى گردد. «إن تتوبا إلى اللّه فقد صغت قلوبکما» برداشت یاد شده از آن جا است که جمله «فقد صغت قلوبکما»، در مقام بیان سبب توبه است; یعنى، توبه کنید، چون قلب شما - به سبب خطاکارى - از مسیر حق منحرف شده است. ۸ - توبه، موجب زدایش زنگار از قلب و روح مى شود. «إن تتوبا إلى اللّه فقد صغت قلوبکما» ۹ - افشاى سخنان محرمانه و راز پیامبر(ص)، از سوى برخى از همسرانش، نوعى توطئه و همدستى علیه آن حضرت بود. «و إن تظهرا علیه» مطلب یاد شده، از تعبیر «إن تظاهرا علیه» (اگر علیه پیامبر(ص) هم پشتى کنید)، استفاده مى شود. گفتنى است «تظاهر» (مصدر «تظاهرا») به معناى تعاون و هم پشتى است. ۱۰ - همسران خطاکار پیامبر(ص) (حفصه و عایشه)، در معرض تکرار خطا و خیانت علیه آن حضرت بودند. «و إن تظهرا علیه» از تعبیر «إن تظاهرا علیه» (اگر علیه پیامبر هم پشتى کنید)، استفاده مى شود که حفصه و عایشه، در معرض تکرار چنین خطاهایى بودند. ۱۱ - هشدار خداوند به همسران پیامبر، نسبت به تکرار خطاها و موضع گیرى علیه ایشان «و إن تظهرا علیه فإنّ اللّه هو مولیه ... و الملئکة بعد ذلک ظهیر» آیه شریفه مى فرماید: خداوند، جبرئیل و... در صورت اقدام همسران رسول اکرم، علیه ایشان، از آن حضرت پشتیبانى مى کنند. بیان این مطلب در حقیقت، هشدارى از جانب خداوند به آنان است. ۱۲ - افشاى راز پیامبر(ص) از سوى برخى از همسرانش، گناه و خطایى بزرگ بود. «فقد صغت قلوبکما و إن تظهرا علیه فإنّ اللّه هو مولیه ... و الملئکة بعد ذلک ظهیر» مطلب یاد شده، از آهنگ هشدارآمیز آیه شریفه نسبت به همسران رسول خدا و لحن حمایت گونه آن، به دست مى آید. ۱۳ - پیامبر(ص)، تحت حمایت و سرپرستى ویژه خداوند «فإنّ اللّه هو مولیه» ۱۴ - پیامبر(ص)، مورد حمایت و پشتیبانى جبرائیل، صالح ترین مؤمنان (على(ع)) و فرشتگان قرار داشت. «و جبریل و صلح المؤمنین و الملئکة بعد ذلک ظهیر» مقصود از «صالح المؤمنین» - برابر نظر بسیارى از مفسران و روایات وارده از عامّه و خاصّه - امیرالمؤمنین على(ع) است (مجمع البیان، ذیل آیه). ۱۵ - پیامبر(ص)، در برابر ضدیت و خیانت برخى از همسرانش، مورد حمایت و پشتیبانى خداوند، جبرائیل، صالح مؤمنان(على(ع)) و فرشتگان قرار داشت. «و إن تظهرا علیه فإنّ اللّه هو مولیه ... و الملئکة بعد ذلک ظهیر» ۱۶ - دلدارى خداوند به پیامبر(ص)، در برابر خیانت ها و توطئه ها علیه ایشان «و إن تظهرا علیه فإنّ اللّه هو مولیه ... و الملئکة بعد ذلک ظهیر»
تفسیر (۱۰)
روایات و احادیث

۱۷ - «عن أبى بصیر قال: سمعت أباجعفر(ع) یقول: «إن تتوبا إلى اللّه فقد صغت قلوبکما - إلى قوله - و صالح المؤمنین» قال: «صالح المؤمنین» علىّ بن ابى طالب(ع); [منبع: تفسیر قمى، ج ۲، ص ۳۷۷; تفسیر برهان، ج ۴، ص ۳۵۳، ح ۲.] از ابوبصیر روایت شده که گفت: از امام باقر(ع) شنیدم که مى فرمود: مقصود از «صالح المؤمنین» [در آیه] «إن تتوبا إلى اللّه فقد صغت قلوبکما... و صالح المؤمنین» على بن ابى طالب است». گفتنى است شیخ طوسى در کتاب «تبیان» و طبرسى در «مجمع البیان» درباره آیه شریفه نوشته اند: خاصّه و عامّه روایت کرده اند که مراد از «صالح المؤمنین» على بن ابى طالب است. ۱۸ - «عن أسماءبنت عُمَیْس: سمعت رسول اللّه(ص) یقول: «و صالح المؤمنین» قال: علىّ بن ابى طالب; [منبع: الدرّالمنثور، ج ۸، ص ۲۲۴.] از اسماء بنت عمیس روایت شده که گفت: از رسول خدا(ص) شنیدم که مى فرمود: مقصود از «صالح المؤمنین» على بن ابى طالب است».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۹۵)
  • افشای راز پیامبر(صلی الله علیه واله) به وسیله برخی همسران او سبب گناهکار شدن انان+۱ آیه
  • افشای راز پیامبر(صلی الله علیه واله) از سوی برخی همسرانش با نوعی توطیه و همدستی بر ضدّ حضرت+۱ آیه
  • دعوت خداوند از همسران پیامبر(صلی الله علیه واله) به توبه در پی افشای راز ان حضرت توسط انان+۱ آیه
  • جبرییل یاریکننده پیامبراکرم(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • امداد و همیاری دو تن از همسران پیامبر به یک دیگر بر ضدّ پیامبراکرم(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • ملایکه، واسطه امداد رسانی به پیامبر اکرم(صلی الله علیه واله)+۲ آیه
  • مؤمنان صالح امدادرسان پیامبر(صلی الله علیه واله) در برابر توطیه توطیهگران+۱ آیه
  • تعاون جبرییل با محمّد(صلی الله علیه واله) در مقابل تعاون برخی همسران پیامبر(صلی الله علیه واله) علیه وی
  • حمایت و تعاون صالحالمؤمنین (علی(علیه السلام)) با پیامبر(صلی الله علیه واله) در مقابل تعاون همسرانش علیه وی
  • پشتیبانی و تعاون ملایکه به محمّد(صلی الله علیه واله)، در مقابل تعاون برخی زنان پیامبر(صلی الله علیه واله) علیه ان حضرت
  • تعاون برخی از زنان پیامبر با همدیگر، علیه ان حضرت
  • توبه، موجب زدایش زنگار از قلب و طهارت روح
  • دعوت شدن همسران پیامبر به توبه، از سوی خدا
  • توطیه برخی همسران پیامبر بر ضدّ وی با افشای راز ان حضرت و دعوت شدن انان به توبه از سوی خدا+۱ آیه
  • لزوم توبه از انحرافات قلبی و روحی
  • تهدید شدن همسران محمّد (عایشه و حفصه) به طلاق و جایگزینی زنانی شایستهتر از انان+۱ آیه
  • حمایت جبرییل، از محمّد(صلی الله علیه واله)
  • پیامبر(صلی الله علیه واله) مورد حمایت و پشتیبانی جبرییل(علیه السلام)در برابر رفتار بعضی از همسرانش
  • حرمت افشای رازهای پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • حرمت افشای رازهای پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • همسران محمّد، موظّف به حفظ اسرار ان حضرت+۱ آیه
  • حفظ و نگهداری اسرار خانوادگی از دیگران، حتّی از برخی اعضای خانواده، امری لازم+۱ آیه
  • افشای اسرار خانوادگی محمّد(صلی الله علیه واله)، به واسطه برخی همسران وی، گناه و نیازمند توبه+۱ آیه
  • دلداری خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله)، در برابر خیانت و توطیه بعضی همسران علیه ایشان
  • فاش نمودن اسرار پیامبر(صلی الله علیه واله) از طریق برخی همسرانش، نوعی توطیه و همدستی بر ضدّ ان حضرت+۱ آیه
  • دعوت خداوند از همسران پیامبر، برای توبه کردن، به سبب فاش نمودن اسرار ان حضرت+۱ آیه
  • افشای اسرار محمّد(صلی الله علیه واله) از سوی برخی همسران او، موجب انحراف قلبی و لغزش انان+۱ آیه
  • بهره مندی پیامبر(صلی الله علیه واله) از امداد و پشتیبانی مؤمنان صالح، در برابر توطیه های همسرانش+۱ آیه
  • علی(علیه السلام)، از مؤمنان صالح و شایسته
  • حمایت و پشتیبانی «صالح المؤمنین» از رسول خدا(صلی الله علیه واله) دربرابر توطیه برخی از همسرانش+۱ آیه
  • همسویی «صالح المؤمنین» با خداوند، جبرییل و فرشتگان در امداد و یاری پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)
  • تعیین امام علی(علیه السلام) در جایگاه «صالح المؤمنین» و بهترین بنده برگزیده خدا از جانب رسول خدا(صلی الله علیه واله)
  • قلب، جایگاه گمراهی+۲ آیه
  • سرزنش همسران محمّد، به علّت فراهم اوردن زمینه سوگند ایشان بر تحریم عسل+۱ آیه
  • علی(علیه السلام) مظهر ایمان+۱ آیه
  • حمایت و پشتیبانی علی(علیه السلام) از پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • علی(علیه السلام)، از صالح ترین و بهترین مؤمنان
  • اگاهی خداوند از اسرار قلبها+۲ آیه
  • انحراف قلب، معلول رفتار ادمی+۲ آیه
  • عمل انسانها، موجب اثر پذیری قلب و روح انان+۱ آیه
  • توبه، موجب طهارت قلب
  • انحراف قلب بعضی همسران پیامبر، در بازگویی و افشای اسرار ایشان+۱ آیه
  • تهدید برخی از همسران پیامبر از سوی خداوند در پی انحراف قلبی وی پس از افشای اسرار ان حضرت+۱ آیه
  • گناه، عامل انحراف قلب و روح ادمی
  • گناهکاری همسران محمّد (عایشه و حفصه)، با افشای راز ان حضرت+۱ آیه
  • افشای راز و سخنان محرمانه دیگران، گناه و موجب انحراف قلب+۱ آیه
  • گناه برخی همسران پیامبر با خیانت و افشای راز ان حضرت+۱ آیه
  • امام علی علیه السلام امداددهنده پیامبر اسلام صلی الله علیه و اله+۲ آیه
  • صالحالمؤمنین، علی علیه السلام، حامی پیامبراکرم صلی الله علیه و اله، در برابر توطیه برخی همسران ان حضرت+۱ آیه
  • جبرییل، یاریدهنده پیامبر صلی الله علیه و اله به فرمان خدا+۱ آیه
  • ملایکه، امدادکنندگان پیامبر صلی الله علیه و اله با اذن و فرمان الهی+۲ آیه
  • مؤمنانِ صالح، امدادکنندگان به پیامبر صلی الله علیه و اله+۳ آیه
  • امداد خدا به پیامبر صلی الله علیه و اله، به واسطه ملایکه+۲ آیه
  • تعاون جبرییل با رسول خدا صلی الله علیه و اله، در مقابل تعاون برخی همسران ان حضرت، علیه وی+۱ آیه
  • تعاون ملایکه با محمّد صلی الله علیه و اله، در مقابل تعاون برخی همسران ان حضرت، علیه وی+۱ آیه
  • تعاون صالح المؤمنین (علی علیه السلام) با پیامبر صلی الله علیه و اله، در مقابل توطیه و تبانی همسران ان حضرت+۱ آیه
  • افشای راز پیامبر صلی الله علیه و اله از سوی برخی همسرانش، با نوعی توطیه و همدستی بر ضدّ ان حضرت+۱ آیه
  • امداد و حمایت جبرییل از محمّد صلی الله علیه و اله، در صورت توطیه برخی همسرانش علیه ان حضرت+۱ آیه
  • افشای اسرار خانوادگی پیامبر صلی الله علیه و اله از جانب برخی همسران وی، گناه و نیازمند توبه+۱ آیه
  • دلداری خداوند به پیامبراکرم صلی الله علیه و اله، در برابر توطیه بعضی همسران ان حضرت در افشای اسرار وی+۲ آیه
  • معاشرت ناپسند برخی همسران پیامبر با ان حضرت، برخاسته از گرایش انان به باطل و خروج از استقامت
  • دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، در برابر خیانت و توطیه بعضی همسران، در معاشرت با ایشان
  • پشتیبانی جبرییل و صالح المؤمنین از پیامبر صلی الله علیه و اله، در برابر معاشرت ناپسند برخی همسران ان حضرت با ایشان+۱ آیه
  • افشای سخنان محرمانه و راز پیامبراکرم صلی الله علیه و اله از سوی برخی همسرانش، نوعی توطیه علیه ان حضرت+۱ آیه
  • حمایت خداوند، جبرییل، صالح مؤمنان و فرشتگان از پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله، در برابر خیانت و توطیه همسران ان حضرت علیه او
  • افشای اسرار خانوادگی پیامبر صلی الله علیه و اله از سوی برخی همسران وی، گناه و نیازمند توبه+۱ آیه
  • هشدار خداوند به دو همسر خطاکار پیامبر، درباره سرنوشت شوم خیانت به ان حضرت، همچون سرنوشت همسران نوح و لوط+۲ آیه
  • هشدار خداوند به همسران خطاکار پیامبر صلی الله علیه و اله، نسبت به تکرار خطاها و موضعگیری علیه ایشان
  • کیفر برخی همسران پیامبر، در صورت ادامه توطیه علیه ان حضرت و توبه نکردن+۱ آیه
  • گناه بزرگ برخی همسران پیامبر، با افشای راز ان حضرت
  • انحراف قلبی دو تن از همسران محمّد به سبب افشا کردن راز ان حضرت
  • خداوند، توصیهکننده دو همسر خطاکار پیامبر (حفصه و عایشه) به توبه و دست برداشتن از خطاکاری+۱ آیه
  • همسران پیامبر، موظّف به حفظ اسرار ان حضرت+۱ آیه
  • مکر و توطیه برخی همسران محمّد، علیه ان حضرت، با افشای راز ایشان+۱ آیه
  • پشتیبانی ملایکه از محمّد صلی الله علیه و اله در برابر توطیههای بعضی همسرانش+۱ آیه
  • پشتیبانی ملایکه از پیامبر صلی الله علیه و اله در برابر توطیههای بعضی همسرانش+۱ آیه
  • بهرهمندی پیامبر صلی الله علیه و اله از امداد مؤمنان صالح، در برابر توطیههای برخی از همسرانش+۱ آیه
  • تعاون مؤمنان صالح با پیامبر صلی الله علیه و اله در مقابل توطیه همسران ان حضرت
  • همسران محمّد، موظّف به حفظ اسرار ان حضرت+۱ آیه
  • امداد و همیاری دو تن از همسران محمّد به یکدیگر، برای توطیه علیه پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • تشویق و ترغیب بعضی همسران خطا کار پیامبر، از سوی خداوند، به توبه+۱ آیه
  • همیاری دو تن از همسران محمد، برای توطیه علیه پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • افشای سخنان محرمانه و راز پیامبر صلی الله علیه و اله، از سوی برخی همسرانش، نوعی توطیه و همدستی علیه ان حضرت+۱ آیه
  • حمایت خداوند، جبرییل، صالح مؤمنان و فرشتگان از پیامبر صلی الله علیه و اله، در برابر خیانت و توطیه همسران ان حضرت علیه او+۱ آیه
  • تهدید شدن همسران محمّد (حفصه و عایشه) به طلاق و جایگزینی زنانی شایستهتر از انان، در صورت توبه نکردن از خطای خویش+۱ آیه
  • خداوند، توصیهکننده دو همسر خطاکار پیامبر (حفصه و عایشه) به توبه و دست برداشتن از خطاکاری+۱ آیه
  • هشدار خداوند به دو همسر خطاکار پیامبر، درباره سرنوشت شوم خیانت به ان حضرت، همچون سرنوشت همسران نوح و لوط+۲ آیه
  • همسران خطاکار پیامبر (حفصه و عایشه)، در معرض تکرار خطا علیه ان حضرت+۱ آیه
  • هشدار خداوند به همسران خطاکار پیامبر، نسبت به تکرار خطاها و موضعگیری علیه ایشان+۱ آیه
  • گناه بزرگ برخی همسران پیامبر، با افشای راز ان حضرت+۱ آیه
  • حمایت خداوند، جبرییل، صالح مؤمنان (علی علیه السلام) و فرشتگان از پیامبر صلی الله علیه و اله، در برابر ضدّیّت برخی همسرانش با وی+۱ آیه
  • توطیه برخی همسران پیامبر علیه ان حضرت، با افشای راز او+۱ آیه
  • انحراف قلبی دو تن از همسران محمّد، به سبب افشا کردن راز ان حضرت+۱ آیه
  • همسران پیامبر، موظّف به حفظ اسرار ان حضرت+۱ آیه
  • همسران پیامبر، موظف به حفظ اسرار ان حضرت+۱ آیه
واژه‌ها