«نصوح» از «نصح» به معناى خلوص و صدق است و گاهى به معناى محکمى نيز آمده است. در تفاسير براى توبه نصوح مواردى آمده است، از قبيل: پشيمانى، استغفار، ترک گناه و تصميم بر ترک در آينده، ترس از پذيرفته نشدن، گناه را در برابر خود ديدن و شرمنده شدن، گريه، کم سخن گفتن و کم خوردن و کم خوابيدن، پرداخت حقوق مردم و ... بهتر است به سراغ روايات برويم.
اگر مغرور شويم و بگوييم که توبه ما صد در صد پذيرفته مى‌شود، راه را براى انجام يا تکرار خلاف هموار کرده‌ايم و لذا ضمن اميدوار بودن، نبايد صد در صد مطمئن باشيم. چنانکه در اين آيه مى‌فرمايد: «عَسى رَبُّکُمْ أَنْ يُکَفِّرَ عَنْکُمْ سَيِّئاتِکُمْ» و در آيه 31 سوره نور مى‌فرمايد:
«تُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعاً أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ» توبه کنيد، شايد رستگار شويد. کلمه «لعل» نشانه اميدوار بودن است.
در آيات قبل، سخن از نار بود، در اين آيه سخن از نور است. در آيات قبل سخن از پيشگيرى بود، «قُوا أَنْفُسَکُمْ وَ أَهْلِيکُمْ ناراً» در اين آيه، سخن از درمان است که اگر نتوانستيد خود را حفظ کنيد و گرفتار گناه شديد، راه توبه باز است و نبايد اميد شما به يأس تبديل شود. تُوبُوا إِلَى اللَّهِ ... عَسى رَبُّکُمْ
در دنيا و آخرت، پيامبر و مؤمنان عزيزند:
در دنيا: «وَ لِلَّهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِينَ» «1» عزّت مخصوص خدا و رسول و مؤمنان است.
در آخرت: «يَوْمَ لا يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَّ وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ» روزى که خداوند، پيامبر و يارانش را ذليل نمى‌کند. (بلکه خذلان و رسوايى، مخصوص کافران است.)
همراهان پيامبر در قيامت، «آمَنُوا مَعَهُ» همان کسانى هستند که در دنيا با مال و جان خود جهاد مى‌کردند و نسبت به کفّار شديد و نسبت به مؤمنان رحيم بودند. «وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ جاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ» «2»، «وَ الَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْکُفَّارِ رُحَماءُ بَيْنَهُمْ» «3»
«1». منافقون، 8.
«2». توبه، 88.
«3». فتح، 29.
جلد 10 - صفحه 134
دعا و درخواست از خداوند، هميشه نقش دارد: چه در دنيا: «اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ» و چه در قيامت: «أَتْمِمْ لَنا نُورَنا»
طلب مغفرت، هم در دنياست: «رَبَّنا فَاغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا» «1» هم در آخرت: رَبَّنا ... وَ اغْفِرْ لَنا