تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحاً عَسى رَبُّکُمْ أَنْ يُکَفِّرَ عَنْکُمْ سَيِّئاتِکُمْ وَ يُدْخِلَکُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ يَوْمَ لا يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَّ وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ يَسْعى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ بِأَيْمانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنا أَتْمِمْ لَنا نُورَنا وَ اغْفِرْ لَنا إِنَّکَ عَلى کُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ «8»
بعد از آن خطاب به عموم مؤمنين فرمايد:
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا: اى کسانى که ايمان آورديد به خدا و رسول و قيامت، تُوبُوا إِلَى اللَّهِ: بازگرديد از معاصى به طاعت خدا و توبه کنيد، تَوْبَةً نَصُوحاً: بازگشتنى خالص، يعنى برگذشته پشيمان، و جزم بر ترک گناه در آينده.
بيان: در توبه نصوح وجوهى است: 1- انسان، ناصح نفس خود شود به اخلاص پشيمانى و عزم بر ترک آن. 2- استغفار به لسان و پشيمانى به جنان و امساک بدن از عصيان. 3- ناصح مردمان و داعى ايشان باشد به مثل خود به جهت ظهور اثر آن در صاحب آن، و جديت بر عمل به مقتضاى آن. 4- معاذ بن جبل از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم سؤال نمود حقيقت توبه نصوح را؟ فرمود: توبه کند که برنگردد به گناه، چنانچه شير به پستان عود نمى‌کند.
تنبيه: احاديث بسيار در توبه وارد شده: از جمله:
1- ثواب الاعمال ابن بابويه رحمه اللّه از حضرت صادق عليه السّلام: اذا تاب العبد توبة نصوحا احبّه اللّه فستر عليه فى الدّنيا و الآخرة: «1» هرگاه توبه نمايد بنده توبه نصوح را، دوست دارد خدا او را، و ستر فرمايد بر او در دنيا و آخرت.
«1» به نقل از سفينة البحار، جلد 2، صفحه 590.
جلد 13 - صفحه 229
2- از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم قال: التّائب من الذّنب کمن لا ذنب له. «1» فرمود: توبه کننده از گناه، مثل کسى است که گناه براى او نيست.
3- قال صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: ليس شي‌ء احبّ الى اللّه تعالى من مؤمن تائب او مؤمنة تائبة. «2» فرمود: نيست چيزى دوست‌تر نزد خداى تعالى از مرد توبه کننده يا زن توبه کننده.
تتمه: شرايط کمال توبه چنانچه حضرت امير المؤمنين عليه السّلام در نهج البلاغه فرمايد، استغفار درجه عليين، و اسمى است واقع بر شش معنى: 1- پشيمانى بر گذشته. 2- عزم بر ترک آن در آينده. 3- ادا کردن حق الناس. 4- تدارک واجباتى که ضايع نموده. 5- آب شدن گوشتهاى حرام به مجاهده در طاعات. 6- چشاندن الم عبادات به مقابل لذت شهوات.
عَسى رَبُّکُمْ: اميد است که پروردگار شما چون توبه نموديد، أَنْ يُکَفِّرَ عَنْکُمْ سَيِّئاتِکُمْ: اينکه بپوشاند و درگذرد از شما گناهان شما را، وَ يُدْخِلَکُمْ جَنَّاتٍ: و داخل فرمايد شما را در بهشتهائى که، تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ:
جارى است از زير اشجار يا قصور آن نهرهاى آب و شير و عسل، يَوْمَ لا يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَ: در روزى که رسوا نسازد خدا پيغمبر را به عذاب و عدم شفاعت او در حق امت، بلکه اعزاز و اکرام او فرمايد به دخول بهشت و قبول شفاعت او نسبت به امت، وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ: و رسوا نسازد خدا کسانى را که ايمان آورده‌اند به آن حضرت، چه ايشان را در بهشت جاى دهند، و درخواست ايشان را در باره دوستان و خويشان آنها قبول کنند. نُورُهُمْ يَسْعى: نور ايشان که خدا به آنها عطا فرموده به جهت طاعت، مى‌شتابد و مى‌رود، بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ بِأَيْمانِهِمْ: در پيش ايشان و به جانب راست ايشان، وقتى که بر صراط
«1» مدرک ياد شده، جلد 1، صفحه 126.
«2» مدرک ياد شده.
جلد 13 - صفحه 230
گذرند.
در مجمع- از حضرت صادق عليه السّلام: يسعى ائمّة المؤمنين يوم القيمة بين يدى المؤمنين و بايمانهم حتّى ينزلوهم من الجنّة. «1» يعنى: پيشوايان مؤمنين که ائمه معصومين‌اند، مى‌روند روز قيامت در پيش رو و جانب راست ايشان تا ايشان را داخل بهشت کنند.
مروى است «2» که نور منافقان بر صراط، فرو ريزد. مؤمنان خائف شوند از نور خود، يَقُولُونَ رَبَّنا: گويند پروردگارا، أَتْمِمْ لَنا نُورَنا: تمام گردان براى ما نور ما را و آن را کم مفرما تا آنکه به سلامت از صراط بگذريم، وَ اغْفِرْ لَنا: و بيامرز ما را و از ظلمت گناه پاک گردان، إِنَّکَ عَلى کُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ: بدرستى که تو بر همه چيز از اتمام انوار مؤمنان و مغفرت او زار؟؟؟ ايشان و اطفاى نور منافقان، توانائى.