اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَذاقَت وَبال‌َ أَمرِها وَ کان‌َ عاقِبَةُ أَمرِها خُسراً «9»
پس چشيد آن قريه آثار کار خود را و بود عاقبت امر آن خسران و زيان.
فَذاقَت وَبال‌َ أَمرِها تشبيه است انسان که چيزي تناول ميکند بمجرد اينکه در دهان ميگذارد تلخي و شيريني و شوري و ترشي و خوش طعمي و بد طعمي او را درک ميکند که قوه ذائقه تعبير ميکنند و چون انسان داراي قواي زيادي هست ظاهريه و باطنيه، اما ظاهريه مثل ذائقه که در دهان است شامه که در دماغ است باصره در چشم است سامعه در اذن است لامسه که در پوست بدن است جاذبه که جذب غذا ميکند دافعه که دفع ميکند. اما باطنيه قوه متخيله که خطور در قلب ميکند دراکه که درک حسن و قبح ميکند متفکره که انسان را بفکر عواقب وادار ميکند، جازمه که جزم در انجام آن ميکند عازمه که عازم ميشود بر انجام، متحرکه که حرکت عضلات ميکند بطرف آن، عاقله که صلاح و فساد و فوائد و نتايج آن را ميفهمد.
و چون ذائقه سريع التأثير است بمجرد ورود در دهان درک ميکند تشبيه فرموده مضرات کفر و شرک و عتو و عناد آثارش بزودي باو ميرسد که هر مصيبت و بلائي که
جلد 17 - صفحه 61
بانسان متوجه ميشود اثر افعال و اقوال و اعمال انسان است: ما أَصابَکُم مِن مُصِيبَةٍ فَبِما کَسَبَت أَيدِيکُم شوري آيه 29. و تأثيرات آن هر چه ادامه پيدا کند افعال و اعمال زيادتر ميشود ز هر مقدار يسيرش تأثيرش کم است اما مقدار زيادش تأثيراتش زياد ميشود تا بحد هلاکت رسد و همچنين ساير امور حتي عذاب جهنم هم دائر مدار اينکه قسمت است هر چه کفر و شرک و ضلالت و عناد و ظلم و جور و فسق و معصيت زيادتر باشد عذابش شديدتر ميشود تا برسد بدرک منافقين که ميفرمايد: إِن‌َّ المُنافِقِين‌َ فِي الدَّرک‌ِ الأَسفَل‌ِ مِن‌َ النّارِ نساء آيه 144. آنهم مراتب زيادي دارد تا برسد نفاق آنها که مقرون بظلم بمقربان درگاه الهي باشد و آثارش تا قيامت باقي باشد که در چاه ويل در قعر چاه در تابوت که تمام حرارت و آتش جهنم از آن تابوت برخاسته ميشود وَ کان‌َ عاقِبَةُ أَمرِها خُسراً انسان بايد نظر بعواقب امور داشته باشد بسا اموري که در ابتداء امر تلخ بنظر ميآيد لکن عاقبتش خوب است مثل دوائي که به مريض ميدهند ابتداء تلخ و بد طعم است لکن عاقبتش شفاء است و مثل کساني که احتياج بعمل دارند ابتداء حين عمل بسيار مشکل و سخت است تحمل آن لکن عاقبتش رفع علت است، و از اينکه قبيل است عبادات و تحصيل علوم دينيه و جهاد في سبيل اللّه و صبر بر مصائب و بليات و امثال اينها که در ابتدا سخت و تلخ است لکن در عاقبت شيرين و گوارا است که گفتند:
(مرارة الدنيا حلاوة الاخرة و حلاوة الدنيا مرارة الاخرة)
:
صبر تلخ آمد و لکن عاقبت || ميوه شيرين دهد پر منفعت
إِنَّما يُوَفَّي الصّابِرُون‌َ أَجرَهُم بِغَيرِ حِساب‌ٍ زمر آيه 13. و بالعکس بسياري از معاصي که در اول امر شيرين و گوارا است مثل ساز آواز وضع لباس‌ها رفتن در مجالس فسق و فجور و غصب اموال و ظلم بمظلومين و نحو اينها خيلي کيف و لذت دارد اما عاقبتش در چه عذابهايي گرفتار ميشود که ميفرمايد: کُتِب‌َ عَلَيکُم‌ُ القِتال‌ُ وَ هُوَ کُره‌ٌ لَکُم وَ عَسي أَن تَکرَهُوا شَيئاً وَ هُوَ خَيرٌ لَکُم وَ عَسي أَن تُحِبُّوا شَيئاً وَ هُوَ شَرٌّ لَکُم وَ اللّه‌ُ يَعلَم‌ُ وَ أَنتُم لا تَعلَمُون‌َ بقره آيه